نویسنده: محبوبی
4- امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر به معنی واداشتن به نیکی و بازداشتن از بدی میباشد. به کارگیری لفظ معروف و منکر در امور مربوط به بایدها و نبایدهای دین، بدین لحاظ است که فطرت پاک انسانی با کارهای معروف آشنا و مأنوس و با زشتیها و امور ناپسند، بیگانه و نامانوس است. اصل امر به معروف و نهی از منکر یکی از مهمترین اصول و زیر بناهای دین مبین اسلام است. نقش هر مسلمان در تعیین سرنوشت جامعه و تعهدی که باید در پذیرش مسؤولیتهای اجتماعی داشته باشد، ایجاب میکند که او ناظر و مراقب همه اموری باشد که پیرامون وی اتفاق میافتد. این مطلب در فقه اسلامی تحت عنوان امر به معروف و نهی از منکر مطرح شده و از مهمترین مبانی تفکر سیاسی یک مسلمان به شمار میرود.
طبق بیان قرآنکریم، اساس امتیاز این امت بر امتهای دیگر همین اصل امر به معروف و نهی از منکر است: «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ » (آلعمران، 110). ترجمه: شما بهترین امتی هستید که [برای اصلاح جوامع انسانی] پدیدار شده اید، به کار شایسته و پسندیده فرمان میدهید و از کار ناپسند و زشت بازمیدارید و به خدا ایمان میآورید.
همچنین قرآنکریم در بیان صفات ممتاز مؤمنان میفرماید: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ اَوْلِیاءُ بَعْضٍ یَاْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ یُطِیعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ» (توبه، 71). ترجمه: مردان و زنان با ایمان ولی [یار و یاور] یکدیگرند، امر به معروف و نهی از منکر میکنند، نماز را برپا میدارند و زکات را میپردازند و خدا و رسولش را اطاعت میکنند.
به موجب این آیه، افراد مؤمن به سرنوشت یکدیگر علاقمند بوده و به منزله یک پیکر میباشند. پیوند سرنوشتها موجب میشود که تخلف و انحراف یک فرد، در کل جامعه تاثیر بگذارد؛ چنانکه یک بیماری واگیر در صورتی که معالجه نگردد، از فرد به جامعه سرایت نموده و سلامت همه را به خطر میاندازد.
معروف و منکر که دو مفهوم متقابلاند، در لغت به معنای شناخته شده و ناشناخته میباشند و در اصطلاح کارهایی که نیکی یا زشتی آنها توسط عقل یا شرع، شناخته شده باشند، به ترتیب معروف و منکر نامیده میشوند. بنابراین معروف و منکر قلمرو وسیعی دارند و در محدوده عبادات یا یک سری از گناهان کبیره نمیگنجند. معروف شامل امور اعتقادی، اخلاقی، عبادی، حقوقی، اقتصادی، نظامی، سیاسی و امور فرهنگی میشود و منکر نیز شامل منکرات اعتقادی، عبادی، اخلاقی، اقتصادی، سیاسی، نظامی و… میشود در مجموع میتوان از معروف و منکر، به ارزشها و ضد ارزشها نیز تعبیر کرد.