نویسنده: محبوبی
6- ارتباط مستقیم با مردم
از جمله مسئولیت اجتماعی افراد که بیشتر متوجه بزرگان و دولت مردان میشود این است که همیشه ارتباط و توجه مستقیم به مردم داشته و خود را در قصرها و پشت پردهها پنهان نفرمایند. همچنین مردمی بودن دولت مردان اقتضا میکند تا با آنان ارتباط مستقیم داشته باشند تا مشکلاتشان را از نزدیک، از زبان خودشان بشنوند و مشکلات مردم را با تمام وجود احساس نمایند. در صدر اسلام، کارگزاران به هیچ وجه از مردم فاصله نمیگرفتند. در این زمینه بهترین الگو پیامبر اکرم -صلیالله علیه و سلم- و خلفای راشدین هستند که همواره مشکلات مردم را از نزدیک از زبان خودشان میشنیدند و مشکلات را با تمام وجود احساس میکردند و برای حل آن مشکل چارهی میاندیشیدند. برای نخستین بار تشریفات ابتدایی در زمان خلافت حضرت معاویه فراهم آمده است به باور یعقوبی نخستین کسی که در اسلام، نگهبان، پاسبان و دربان گماشت، حضرت معاویه بوده است (یعقوبی، بیتا: 165).
در زمینه ارتباط مستقیم پیامبر با مردم میتوان چنین گفت که نبی کریم -صلیالله علیه و سلم- در میان اصحابش چنان قرار میگرفت که گویی یکی از ایشان است تا جایی که وقتی فردی وارد مجلس میشد نمیدانست پیامبر -صلیالله علیه و سلم- کدام یک از آنهاست. بنابراین بزرگان، رهبران و دولتمردان باید ارتباط مستقیم با مردم جزء مسئولیت¬های اجتماعی خویش دانسته، تحت هر شرایطی به گونه¬ی این ارتباط مؤثر را برقرار نمایند.
7- همدردی با مردم
تمام افراد یک جامعه بهویژه مدیران، حاکمان و کارگزاران، مسئولیت دارند در غم و شادی مردم جامعه خود شریک باشند و با آنان اظهار همدردی داشته باشند. در جامعه اسلامی هیچ کس نمیتواند خود را تافتهی جدا بافته از دیگران بداند و غم خوار مردم نباشد. مسئولیت دولت مردان، در قبال مشکلات و دردهای آحاد جامعه، نسبت به دیگران سنگینتر است. همدردی پیامبر اکرم -صلیالله علیه و سلم- و احساس مسئولیت ایشان درباره سرنوشت مردم به قدری بود که گاهی از شدت اندوه و غم در آستانه مرگ قرار میگرفت. به طوری که قرآن مجید به او دلداری میدهد و میفرماید: «فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا» (کهف، 6). ترجمه: نزدیک است که اگر امت تو به این سخن (قرآن) ایمان نیاورند جان عزیزت را از شدت حزن و تأسف بر آنان هلاک سازی!
در دین مبین اسلام، عبادت و تقرب به خدا، در نماز و روزه و حج و… خلاصه نمیشود، بلکه انجام مسؤولیتهای اجتماعی از جمله احسان و خدمت به بندگان خدا، رفع گرفتاری و حل مشکلات آنان نیز در صورتیکه با قصد قربت انجام گیرد، از بهترین عبادتها محسوب میشود. اگرچه نیاز مالی، یکی از گستردهترین مشکلاتی است که خانوادههای بسیاری را در برگرفته است، اما احسان و کمک به دیگران تنها به کمک مالی ختم نمیشود، بلکه کمک جانی، زبانی، حرکت برای رفع مشکلات دیگران، خارج کردن مؤمنان از همّ و غم و گرفتاری، خدمت به برادران مؤمن، مشورت و راهنمایی برای حل مشکلات یا اختلافات،میانجیگری برای ازدواج،فراهم نمودن وسایل ازدواج دیگران، راهنمایی دیگران به خیر و نیکی، صله ارحام، شاد کردن مؤمنان، تلاش برای رفع نیازهای مردم و دهها مورد دیگر نمونههایی از احسان، نیکوکاری و همدردی با مردم است.