نویسنده: محبوبی
مسئولیت ثروتمندان در قبال نیازمندان
1- پرداخت حقوق نیازمندان
اغنیاء و ثروتمندان باید بدانند مال و ثروتی که در اختیار دارند، مالک حقیقی آن خدواند تبارک و تعالی است و آنها فقط مالکان مجازی هستند و این مال چند روزی نزد آنها امانت است؛ به قول شاعر:
در حقیقت مالک هر شی خداست *** این امانت چند روزی دست ماست
خداوند این مالکیت را مجازاً در اختیار بندگان خود قرار داده است؛ بدون اینکه مالکیت حقیقی را از خود سلب نموده باشد. بنابراین، مالک حقیقی فرمان داده است که اغنیاء و ثروتمندان حقوق معین فقیران و نیازمندان، مسکینان و خانهنشینان را که مربوط به زکات واجب و صدقههای نفلی میشود، از دارایی خود پرداخت نمایند. از این جهت، ثروتمندان مسئولیت دارند تا امانت را به صاحبانش برسانند و از هر نوع بیلطفی و درشتی در سخن و رفتار در قبال مستمندان و فقیران خودداری نمایند.
در عصر نخستین اسلام، در زمان پیامبر اسلام و خلفای راشدین، پرداخت زکات اجباری بود و از هر طریق ممکن از ثروتمندان اخذ و به بیتالمال مسلمانان سپرده میشد و برای نیازمندان هزینه میشد. اما در عصر حاضر که بیتالمال مشخصی وجود ندارد، مسئولیت پرداخت و توزیع زکات به عهدهی خود ثروتمندان است که زکات اموال خود را میان نیازمندان توزیع نمایند. خداوند -تبارک و تعالی- اصناف نیازمندان، کسانی را که باید صدقات به آنها پرداخت شود، مشخص نموده است:
«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ» (توبه، 60). ترجمه: صدقات تنها برای تهیدستان و بینوایان و کارکنان (کسانی که صدقات را گردآوری میکردند) و کسانی که دلشان به دست آورده میشود و [در راه آزادی] بردگان و قرضداران و در راه خدا و به کسانی که در راه مانده (مسافران) اند.
تهیدستان (فقرا) و بینوایان (مسکینان) اولین کسانی اند که این آیه به آنان توجه نموده است. بنابراین، وظیفه و مسئولیت اغنیاء و ثروتمندان است که اموال امانتی که نزد آنها قرار گرفته است، حق و حقوق تهیدستان و بینوایان را با لطف و مهربانی جدا نموده، به آنان پرداخت نمایند.