نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: پیشینه تاریخی ایران و افغانستان
هنر و معماری اسلامی
دوره هنر اسلامی یکی از شکوهمندترین ادوار تاریخ هنر و یکی از ارزشمندترین دستاوردهای بشری در این عرصه به شمار میآید و شامل انواع متنوعی از هنر همچون معماری، خوشنویسی، نقاشی، سرامیک و مانند آنها میباشد. خوشنویسی بارزترین هنر اسلامی است در سرزمینهای اسلامی خط زیبا را نه فقط در نگارش قرآن کریم، بلکه در اغلب هنرها بهکار میبردند. در خوشنویسی میر علی هروی را واضع خط نستعلیق معرفی کردهاند و ایشان ملقب به کاتبسلطانی از سرآمدان نستعلیقنویسی و از خوشنویسان بزرگ قرن دهم هجری است که خط او از نظر رعایت اصول، استحکام و همواری، صفا و شأن، در زمان خود بیهمتا بوده است. (کهزاد, زهما, نعیمی, صفا, & غبار, 1383 ش, ص. 279) هنر نگارگری یا نقاشی، هرگز آنگونه که در هنر مسیحیان یا بودائیان مورد احترام بوده در سرزمینهای اسلامی مورد توجه قرار نگرفتهاست. نقاشی اسلامی بهتدریج در سرزمینهای اسلامی اهمیت یافت. با سقوط خلافت عباسی طی دوره ایلخانی هنرهای کتابسازی و نقاشی رشد شگرفی کرد. تأثیر هنر چینی و نقاشیهای آسیای شرقی و مرکزی در این دوران مشهود است. سنت نقاشی ایلخانی در دوره تیموریان پی گرفته شد به اوج رسید. کمالالدین بهزاد، بزرگترین و مشهورترین نقاش (مینیاتوریست) هرات عصر تیموری در قرن دهم هجری بود. شاید یکی از مهمترین نمودهای هنر اسلامی، معماری مساجد چهار ایوانه و ستوندار باشد که معرّف هنر معماری اسلامی است. این عمارتهای باشکوه، میتواند تأثیر فرهنگهای متفاوت در درون تمدن اسلامی را نشان دهد. از نخستین بناهای اسلامی در افغانستان مسجد نهگنبد حاجی پیاده یا نوبهار باستان در بلخ است که در نیمه سده نهم میلادی به سبک سامانی بنا شده است.