نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل سوم: اوضاع افغانستان در عصر کمونیسم
وضعیت اقتصادی و اجتماعی
دورهی نجیب (1365-1371)
پس از اینکه در بهار سال 1365 نجیب بر اریکهی قدرت تکیه کرد، مرحلهی جدیدی در افغانستان آغاز شد که رابطهی ناگسستنی با سیاستهای اصلاحی گورباچف در روسیه شوروی داشت. نجیب نیز همانند ترهکی، امین و کارمل یکی دیگر از دستنشاندههای شوروی در افغانستان بود. وی در واقع ممثل پالیسی جدید کمونیستها در کشور بود. در عصر نجیب، بذرهای اصلاحاتی که در زمان ببرک کارمل بر زمین افغانستان پاشیده شده بود، سبز گردیده، پرورش و توسعهی بیشتر پیدا کرد. طرح مکارانهی «مصالحه ملی» و موضوع خروج قوای نظامی شوروی از افغانستان روز به روز تجلی بیشتری پیدا میکرد. در آستانهی خروج شوروی از کشور، نظریات عمومی از این قرار بود که دولت دستنشاندهی کمونیستی به زودترین فرصت پس از خروج شوروی سقوط میکند؛ اما به دلایل مختلف از جمله: عدم هماهنگی و اتحاد سران تنظیمهای جهادی در پاکستان و ایران و نابسامانیهای متنوع در صفوف جنبش مقاومت، این پیشبینی محقق نشد و دولت نجیب همچنان به حیات سیاسی خود ادامه داد و روند اصلاحات را در افغانستان سرعت بخشید که در صدر آن اصلاحات، اصلاحات اقتصادی قرار داشت. دولت کمونیستی نجیب نسبت به دورههای قبل، در عرصهی اقتصاد سیاستهای جدیدی را در پیش گرفته بود که سرعت و شتاب آن در سالهای 1368 و 69 به نیکی نمود دارد. در روند اصلاحات اقتصادی دولت نجیب، سکتور خصوصی در مرکز توجه قرار گرفت و توسعهی اقتصادی بازار آزاد مطرح گردید؛ چنانکه فضل الحق خالقیار صدراعظم دولت کابل، در سال 1369 در سمينار «نقش سکتور خصوصي در احياي مجدد اقتصاد ملي افغانستان» چنين توضيح داد: «يک سلسله اسناد مهم تقنين چون: قانون اتاقهاي تجارت و صنايع، قانون سرمايهگذاريهاي خصوصي داخلي و خارجي، تعديلات در قانون سرمايهگذاريهاي خصوصي داخلي و تعديلات در قانون اصول عمدة تشکيل وظايف وزارتهاي جمهوري افغانستان با ارتباط بخش خصوصي، اساسنامة شوراي مشورتي اقتصادي، مقررة تعرفة صنعتي، مقررة اداره مرکزي تشويق و انکشاف سرمايهگذاري خصوصي، بعد از سال 1366 نافذ و مورد عمل قرارداده شد؛ حجم سرمايهگذاريهاي تعهد شده از جانب متشبثان از سال 1365 الي اخير جوزاي سال 1369 جهت احداث 482 پروژة صنعتي و توليدي در کابل و ولايات جمعاً به 357693 میليون افغاني ميرسد؛ قابل يادآوري است که تعداد شرکتهاي تجارتي خصوصي موجود به 1402 شرکت رسيده و علاوتاً 16588 نفر تاجر انفرادي فعاليت مينمايند» (روزنامه پيام، 2/1368).