نویسنده: محبوبی
فصل اول: شناخت دموکراسی
عناصر بنیادین دموکراسی
ب. دولت شفاف و پاسخگو
وجود دولت شفاف و پاسخگو یکی از عناصر مهم نظام دموکراسی است. دولت شفاف و پاسخگو، دولتی است که در آن فرآیند تصمیمات حکومتی به گونهی واضح و روشن و بر اساس قوانین اتخاذ گردد و مقامات و نهادهای سیاسی پاسخگوی وظایف، تکالیف و مسئولیتهای خود در اداره امور عمومی به مردم باشند و با ارائه دلایل و مبانی تصمیمات خود به مردم، نظام سیاسی به شکل خودکار پاسخگو و با تمام شاخصهها، جنبه دموکراتیک به خود میگیرد. در نظامهای دموکراتیک، پاسخگویی دولت به مردم دو جنبه دارد: «یکی پاسخگویی حقوقی: یعنی پاسخگویی به محکمهها در مورد پایبندی مسئولین نظام به قوانین که از آن به نام حکومت قانون یاد میشود و دیگری پاسخگویی سیاسی: یعنی پاسخگویی به پارلمان و مردم در بارهی اقدامات و سیاستهای دولت» (بیتهام و بویل، 1379: 54). اینگونه پاسخگوییها در حقیقت تضمینی است برای حفظ جایگاه قدرت و اراده آزاد شهروندان و حق حاکمیت آزاد در تعیین سرنوشت خود و اینکه حاکمان نمایندهی خواستهها و مطالبات مردم هستند؛ بنابراین، جهت انطباق تصمیمگیریهای مقامات عمومی با خواستههای مردم، به انواع مختلفی از پاسخگویی مقامات و نهادهای حکومتی در مقابل مردم ضروری مینماید.
سرانجام، «حکومت هنگامی که انتخاب شد، باید به طور مداوم در برابر مردم و نمایندگان مردم پاسخگو باقی بماند. قدرتهایی که برای اخذ تصمیمات و سیاستگذاریها در اختیار حکومت هستند، قدرتهای عمومیاند؛ یعنی به وسیلهی مردم به نمایندگانشان تفویض شدهاند و باید مطابق مقرراتی اعمال شوند که نظارت و مشورت مردم در مورد استفاده از آنها را تضمین میکنند و جلوی سوءاستفاده خودسرانه از آنها را میگیرند. پاسخگویی فقط زمانی ممکن است که مردم کاملاً از اقدامات حکومت اطلاع داشته باشند و رویههایی برای مشورت نظاممند و درست با افکار همگانی وجود داشته باشد» (همان، 262). دولت شفاف و پاسخگو در نظام دموکراسی که بر افغانستان در عصر جمهوریت حاکم بود، شکل دیگری دارد. زمانی میتوان به دولت شفاف و پاسخگو امیدوار بود که آن دولت از طریق انتخابات عادلانه به قدرت رسیده باشد.
به عبارت دیگر انتخابات عادلانه مقدمهی بر وجود دولت شفاف و پاسخگو است. وقتی انتخابات عادلانه نباشد و رئیسجمهور یا نمایندگان پارلمان از طریق فساد و تقلب به کرسی ریاست یا نمایندگی تکیه نمایند، چشمداشتن به دولت شفاف و پاسخگو، امید واهی خواهد بود. در هر دوره از انتخابات ریاستجمهوری یا پارلمانی افغانستان شاهد انواع فساد و تقلب بودیم؛ چنانکه انتخابات در بیشتر اوقات به دور دوم و سوم کشیده میشد. این است دموکراسی که غربیها به افغانستان به ارمغان آورده بودند و سعی داشتند اسلام را کنار بزنند و دموکراسی را جایگزین آن نمایند.
مأموریت شکست خورده
