حقوق بشر غربی (نقدی بر مبانی و عملکرد)

نویسنده: نهضت
فصل اول: حقوق بشر غربی
5.مبانی حقوق بشر غربی
أ‌.انسان‌محوری
ادامه:
1.تحول تاریخی انسان‌محوری: در دوران قرون وسطی (قرن ۵ تا ۱۵ میلادی)، جهان‌بینی غرب تحت سلطه مسیحیت بود و خدامحوری به عنوان اصل اصلی حاکم بود. در این دوره، انسان به عنوان موجودی وابسته به خدا و در خدمت خدا تعریف می‌شد. کلیسا مرکز تعیین ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی بود، و عقل و اراده انسان تحت الشعاع ایمان و تعالیم مذهبی کلیسا قرار داشت. با این حال، با آغاز دوران روشنگری (قرن ۱۷ و ۱۸ میلادی)، تحولی اساسی در جهان‌بینی غرب رخ داد. فیلسوفانی مانند رنه دکارت، ایمانوئل کانت، ژان‌ژاک روسو و غیره انسان را به عنوان موجودی مستقل و دارای عقل و اراده معرفی کردند. دکارت با جمله معروف «من می‌اندیشم، پس هستم») دکارت، 1391: 41). انسان را به عنوان موجودی مستقل و خودآگاه معرفی کرد. کانت نیز با تأکید بر کرامت ذاتی انسان، استدلال کرد که انسان‌ها به دلیل برخورداری از عقل و اراده آزاد، ذاتاً دارای ارزش و احترام هستند. روسو در کتاب «قرارداد اجتماعی» بر آزادی و برابری انسان‌ها تأکید کرد و بیان داشت که انسان‌ها به طور طبیعی آزاد و برابر هستند. این تغییر نگرش، انسان را به عنوان محور اصلی جهان‌بینی و ارزش‌ها مطرح کرد و پایه‌های انسان‌محوری را تقویت نمود.
2.تأثیر انسان‌محوری بر حقوق بشر: انسان‌محوری به عنوان یکی از مبانی حقوق بشر غربی، باعث شد که حقوق و آزادی‌های فردی در مرکز توجه قرار گیرد. در این نگرش، انسان به عنوان موجودی مستقل و دارای حقوق ذاتی تعریف می‌شود که باید از دخالت دولت و دیگران مصون بماند. این اصل در اسناد مهم حقوق بشر مانند اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸) به وضوح دیده می‌شود. ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر بیان می‌کند: که تمام افراد بشر آزاد به دنیا می‌آیند و از لحاظ کرامت و حقوق با هم برابرند. آنها دارای عقل و وجدان هستند و باید با یکدیگر با روحیه برادری رفتار کنند. این اعلامیه بر پایه‌های عقلانی و اخلاقی انسان‌محوری استوار است و تأکید می‌کند که انسان‌ها به دلیل برخورداری از عقل و اراده آزاد، ذاتاً دارای ارزش و احترام هستند. انسان‌محوری غربی باعث شد که حقوق بشر بر پایه‌های عقلانی و اخلاقی انسان غربی استوار شود و حقوقی مانند آزادی بیان، آزادی مذهب، حق مالکیت و حق برابری در برابر قانون به رسمیت شناخته شوند. این نظریات و ایده‌ها در قوانین اساسی بسیاری از کشورها و همچنین در اسناد بین‌المللی حقوق بشر منعکس شده‌اند. . برای مثال، ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر بیان می‌کند: «تمام افراد بشر آزاد به دنیا می‌آیند و از لحاظ کرامت و حقوق با هم برابرند.»( اعلامیه، 1948: م1).