نویسنده: نجیب الله (نجیب زاده)
1.تعریف استعمار:
استعمار به معنای تسلط یافتن کشورهای قدرتمند یا امپراتوریها بر کشورهایی است که از نظر نظامی، اقتصادی یا سیاسی ضعیفتر یا کمقدرت هستند.
2.آغاز استعمار غرب:
پرتغال و اسپانیا اولین کشورهای اروپایی بودند که به استعمارگری پرداختند. با کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب در سال ۱۴۹۴ میلادی، استعمار به صورت رسمی و جدی آغاز شد. پرتغال مستعمراتی در آفریقا و آسیا (مانند هند، اندونزی و برزیل) ایجاد کرد، در حالی که اسپانیا بیشتر بر آمریکای جنوبی و مرکزی تمرکز داشت.
3.گسترش استعمار (قرنهای ۱۷ و ۱۸ میلادی):
در این دوران، هلند، فرانسه و بریتانیا نیز وارد رقابت استعماری شدند. بریتانیا در هند، استرالیا، کانادا و بخشهایی از آفریقا نفوذ کرد. فرانسه نیز حضوری فعال در آفریقا، خاورمیانه و آمریکای شمالی داشت.
4.اوج استعمار (قرن ۱۹ میلادی):
اوج استعمارگری از قرن نوزدهم و پس از انقلاب صنعتی در کشورهای اروپایی آغاز شد. نیاز این کشورها به منابع طبیعی و بازارهای جدید، محرک اصلی این گسترش بود. کنفرانس برلین (۱۸۸۴-۱۸۸۵) تقسیم قاره آفریقا میان قدرتهای اروپایی را رسمیت بخشید و بریتانیا به بزرگترین امپراتوری استعماری تاریخ تبدیل شد.
5.تاریخچه استعمار در خاورمیانه:
تا قرن نوزدهم، بیشتر مناطق خاورمیانه تحت حاکمیت امپراتوری عثمانی بود. با تضعیف این امپراتوری، کشورهای اروپایی به ویژه بریتانیا و فرانسه وارد منطقه شدند.
6.آغاز نفوذ غرب در قرن 19:
فرانسه با حمله ناپلئون به مصر در سال ۱۷۹۷ میلادی شروع کرد. بریتانیا نیز در قرن نوزدهم کنترل کانال سوئز در مصر را به دست آورد، زیرا این مسیر برای دسترسی به هند حیاتی بود. قدرتهای غربی با عثمانی قراردادهایی امضا کردند که منجر به نفوذ اقتصادی و سیاسی آنان شد و به زیان مردم منطقه تمام گردید.
7.جنگ جهانی اول و تقسیم خاورمیانه (۱۹۱۸-۱۹۱۴):
پس از جنگ جهانی اول، امپراتوری عثمانی فروپاشید. بریتانیا و فرانسه بر اساس توافقنامه محرمانه سایکس-پیکو در سال ۱۹۱۶، خاورمیانه را میان خود تقسیم کردند: فرانسه سوریه و لبنان را گرفت و بریتانیا کنترل عراق، فلسطین و اردن را به دست آورد. این تقسیمبندی بدون رضایت مردم منطقه انجام شد.
8.استعمار رسمی پیش از جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵-۱۹۱۸):
بریتانیا و فرانسه پس از جنگ جهانی اول، تحت عنوان «قیمومیت» از سوی جامعه ملل، کنترل کشورهای منطقه را به دست گرفتند که در حقیقت شکلی از استعمار غیرمستقیم بود. مردم بارها علیه این اشغالگران شورش کردند؛ مانند ثوره العشرین در عراق (۱۹۲۰)، قیام اعراب در فلسطین (۱۹۳۹-۱۹۳۶) و قیامهای مکرر در سوریه و لبنان
9.پایان استعمار پس از جنگ جهانی دوم:
پس از جنگ جهانی دوم، موج استقلالطلبی در جهان بالا گرفت. سوریه و لبنان در سال ۱۹۴۶ استقلال خود را از فرانسه گرفتند. عراق، اردن و فلسطین نیز به تدریج از بریتانیا مستقل شدند. با این حال، نفوذ سیاسی و اقتصادی قدرتهای غربی در منطقه تا مدتها باقی ماند.