نویسنده: نهضت
فصل اول: کلیات و چارچوب مفهومی
تمایز بین سبک زندگی، فرهنگ و ایدئولوژی
ادامه:
پویایی و تغییرپذیری مفاهیم سهگانه
نظامهای فکری و ایدئولوژیک مانند لیبرالیسم، سوسیالیسم یا ایدئولوژیهای دینی ممکن است برای قرنها پایدار بمانند و چارچوب فکری جوامع را شکل دهند. با این حال، در شرایط بحرانی مانند فروپاشی نظامهای سیاسی، جنگها یا تحولات بزرگ اجتماعی، ایدئولوژیها نیز میتوانند به سرعت دچار تحول یا افول شوند. بطور مثال فروپاشی ایدئولوژی کمونیسم در اتحاد جماهیر شوروی سابق نمونهبارزی از این نوع تغییرات شتابان است که اگرچه این ایدئولوژی برای هفتاد سال بر جامعه حاکم بود، اما در نهایت در مدت زمانی کوتاه دچار فروپاشی شد. از سوی دیگر، تغییرات نسلی و تحول در نظامهای تعلیمی- آموزشی میتواند به تدریج زمینهساز تغییر در باورهای ایدئولوژیک شود (وینسنت، 1378: 33).
نکته مهم در این تحلیل، تعامل پویای این سطوح با یکدیگر است. تغییرات سریع در سبک زندگی میتواند به تدریج بر فرهنگ تأثیر بگذارد و در نهایت حتی ایدئولوژیها را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به عنوان مثال، گسترش سبک زندگی مصرفگرایانه در دهههای اخیر به تدریج بر فرهنگ بسیاری از جوامع تأثیر گذاشته و ارزشهای جدیدی را شکل داده است. از طرف دیگر، تحولات ایدئولوژیک میتواند تغییرات فرهنگی وسیعی را به دنبال داشته باشد که به نوبه خود بر سبک زندگی افراد تأثیر میگذارد. این رابطه متقابل نشان میدهد که اگرچه سرعت تغییر در این سطوح متفاوت است، اما آنها کاملاً مستقل از یکدیگر عمل نمیکنند و تأثیرات متقابل پیچیدهای بر هم دارند.
بنابراین سبک زندگی از بالاترین درجه پویایی و تغییرپذیری برخوردار است. به دلیل اینکه به شرایط فردی، اقتصادی و محیطی بستگی دارد، میتواند در دورههای کوتاهمدت دچار تحولات فراوانی شود.
فرهنگ دارای ثبات نسبی است و تغییرات آن معمولاً به کندی و در بلندمدت رخ میدهد. البته تحت فشارهای خارجی و داخلی (مانند جهانیشدن، انقلابها و …) میتواند دچار تحولات عمیق شود.
ایدئولوژی نیز اغلب از ثبات نسبی برخوردار است، اگرچه در شرایط خاصی (مثل بحرانهای سیاسی یا اجتماعی) ممکن است دچار تحولات شتابانی شود.