تالیف: سید ابوالحسن ندوی
غزوہ تبوک
رجب سال نهم هجرت
ابتلای کعب بن مالک و رستگاری وی در آن
ادامه:
مرحله دقیق تر و حساس آزمایش محبت و وفاداری و ثبات و استقامت زمانی رخ داد که پادشاه «غسان» پیام محبت به حضرت کعب رضی الله عنه فرستاد. پادشاه غسان کسی بود که مردم مصاحبت و همنشینی او را افتخار تلقی می کردند و برای آن رقابت می ورزیدند، حتی شعرا در خصوص آن اشعار می سرودند.
فرستاده پادشاه غسان، زمانی به نزد کعب آمد که او از جدایی مردم و اعراض و روی گردانی رسول الله صلی الله علیه و سلم از وی، شدیداً تحت فشار واقع شده و گویی نفسش تنگ شده بود. هنگامی که نامه رسان، نامه را به کعب داد؛ کعب آن را قرائت کرد، در آن نوشته بود:
«به من خبر رسیده که صاحب شما، شما را مورد قهر و عقاب قرار داده است، مسئله ای نیست خداوند شما را در جایگاه ذلت و اهانت قرار ندهد، به ما بپیوند ما غمخوار و همدرد تو خواهیم شد.»
با خواندن نامه غیرت کعب رضی الله عنه به جوش می آید و محبتش را تحریک میکند، لذا بی درنگ به سوی تنور میرود و نامه را در داخل آن می اندازد.
خداوند متعال، چنین خواسته بود که با این امتحان سخت، این سه مومن را تزکیه نموده و ذکر آنها را در قرآن مجید جاودان گذارد و سرگذشت شان را دلیل نیروی ایمان و حسن اسلام خود آنها و پند و عبرتی برای سایر مسلمین تا قیامت قرار دهد.
وقتی آنچه را که الله خواسته بود متحقق شد و از این طرف فشار بر آنها به حد کمال رسید و عرصه زمین بر آنها تنگ شد، لطف الهی شامل حالشان گشت و قبولیت توبه شان را از بالای هفت آسمان نازل گردانید.
شایان ذکر است که پروردگار مهربان در این توبه پذیری آنها را تنها ذکر نکرده تا مبادا در میان مردم احساس غربت و انزوا ،نمایند بلکه جهت گرامی داشت و تسلی خاطر و رفع درجه آنها نخست از رسول اکرم صلی الله علیه و سلم و مهاجرین و انصار ذکر به میان آورده و بعد قبولیت توبه آنها را اعلام فرموده است.
(لَقَدْ تَابَ اللهُ عَلَى النَّبِيَّ وَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوْهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ، مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيعُ قُلُوْبُ فَرِيْقٍ مِنْهُمْ، ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بهِمْ رَؤُوْفٌ رَحِيمٌ، وَ عَلَى الثلاثَةِ الَّذِينَ خُلَّفُوْا حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَ ضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أنْفُسُهُمْ، وَظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللهِ إِلّا إليهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوْبُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوابُ الرَّحِيمُ ) . سوره توبه آیه ۱۱۷ – ۱۱۸
«هر آینه به رحمت متوجه شد الله بر پیغمبر و آن مهاجران و انصار که پیروی می کردند او را در وقت تنگ دستی بعد از آنکه نزدیک بود که از جای برود دل گروهی از ایشان باز به رحمت متوجه شد، برایشان، هر آینه وی برایشان بخشاینده و مهربان است.
و بر آن سه کس که موقوف داشته شدند تا آنکه تنگ شد برایشان زمین با وجود فراخی آن و تنگ شد برایشان جان ایشان و دانستند که پناهی نیست از الله مگر به سوی او باز الله به رحمت متوجه شد. برایشان تا رجوع کنند هر آینه الله توبه پذیرنده مهربانست.»