نویسنده: محبوبی
فصل هشتم: امپریالیزم
۷. عوامل گسترش امپریالیزم
ب. رقابت قدرتهای بزرگ
رقابت بین قدرتهای اروپایی برای دستیابی به مستعمرات و حوزههای نفوذ، یکی دیگر از عوامل گسترش امپریالیزم بود. در قرن نوزدهم، کشورهایی مانند: انگلستان، فرانسه، آلمان و بلژیک بهشدت برای تصاحب سرزمینهای جدید در آفریقا و آسیا رقابت میکردند. این رقابتها منجر به تقسیم آفریقا در کنفرانس برلین (۱۸۸۴-۱۸۸۵) شد و دورهای را به نام «عصر امپریالیزم» شکل داد (مگداف و کامپ، 1378: 25).
ج. تفکر برتری نژادی و فرهنگی
ایدئولوژی و تفکر برتری نژادی و فرهنگی نیز نقش مهمی در توجیه امپریالیزم ایفا کرد. قدرتهای استعماری ادعا میکردند که هدف آنها «تمدنسازی» مردمان «عقبمانده» است. این ایدئولوژی با مفاهیمی مانند «بار مسئولیت سفیدپوستان» توجیه میشد و به کشورهای استعمارگر اجازه میداد تا سلطه خود را بر دیگران بهعنوان یک رسالت اخلاقی و فرهنگی قلمداد کنند. این نگرش در نوشتههای هابسون و لنین نیز مورد نقد قرار گرفته است (سعید، 1377: 231).