عوامل گسست روابط اجتماعی:
در خصوص عوامل گسست روابط اجتماعی میتوان به علل فراوانی اشاره نمود که زمینهی گسست روابط اجتماعی را فراهم میآورد، لکن از مهمترین آنها میتوان به بدبینی، سوظن و غیبت اشاره کرد.
1- بدبینی و سوءظن
بدون تردید بدبینی و سوءظن بر روابط اجتماعی لطمه وارد میکند و در اندک زمان سبب گسست آن میشود. دین مبین اسلام که بر اجتماع و روابط اجتماعی اهتمام قائل شده است، عواملی را که باعث گسست این روابط میشود، با آیات صریح قرآنکریم مورد مذمت و نکوهش قرار داده است. قرآن کریم اهل ایمان را خطاب قرار داده، به صراحت در مذمت این رذایل اخلاقی چنین ارشاد فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ» (حجرات، 12). ترجمه: (ای اهل ایمان! از بسیاری از گمانها [در حقّ مردم] بپرهیزید؛ زیرا برخی از گمانها گناه است). سوظن و بدبینی بدون شک از اصلیترین عوامل گسست دوستیها و پیمانها محسوب میگردد. هیچ دوستی و پیمان اجتماعی نمیتواند بر پایه سوظن و بدبینی باقی بماند. چه بسیار تهمتهایی که شاید هیچ گاه به حق نبوده و صرفا بر اساس بدبینی افراد ایجاد شده باشد. و چه بسیار تهمتهایی که دوستیهای بسیار مستحکم را از هم گسسته و موجبات دشمنی را فراهم آورده است.
2- تجسس و غیبت
تجسس در امور دیگران و غیبت کردن از دیگران نیز از مواردی است که به گسست روابط اجتماعی منجر میشود. این موارد نیز از جمله رذایل اخلاقی محسوب میشود و به شدت مورد نکوهش آیات و روایت قرار گرفته است. حتی در روایات، غیبت گناهی بزرگتر از زنا قلمداد شده است. در ادامهی آیهی فوق خداوند –تبارک و تعالی- مومنان را از تجسس و غیبت منع نموده است تا آنجا که غیبت کردن را با خوردن گوشت میت برابر نموده است: «وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ» (حجرات، 12). ترجمه: و [در اموری که مردم پنهان ماندنش را خواهانند] تفحص و پی جویی نکنید، و از یکدیگر غیبت ننمایید، آیا یکی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده اش را بخورد؟ بی تردید [از این کار] نفرت دارید، و از خدا پروا کنید که خدا بسیار توبه پذیر و مهربان است.
3- توقعات بیجا
از دیگر عواملی که گسست بنیانهای روابط اجتماعی بین افراد را فراهم میآورد وجود توقعهای بیجا از همدیگر است. اسلام به هیچ وجه اجازه نمیدهد افراد نسبت به یکدیگر توقعات نابجا داشته باشند، بلکه این را از عواملی میداند که موجبات سستی روابط اجتماعی را فراهم می آورد. شاید حتی بسیاری از این توقعات هم از طرف مقابل پاسخ داده نشود، لکن همین ابراز و تمایل در توقعات خود باعث بدبینی و سست شدن دوستیها خواهد شد. شاید به همین دلیل است که در اسلام به قناعت کردن این همه بها داده شده است.