آموزش در آیینه زمان (روایتی از دوران جمهوریت)

فصل چهارم: آموزش در نظام جمهوریت
دوره تحصیلات عالی
ترویج اندیشه های سکولاری

باید اذعان نمود که سنگ بنای هر تغییر و تحول، اصلاح تفکر و اندیشه است. اگر در نظام اجرایی در هر مجموعه تغییر و تحولی پدید می‌آید، باید آن را مدیون تغییر بینش‌ها و نگرش‌ها دانست. ازاین‌جهت که تحصیلات عالی، مساعدترین و حساس‌ترین موضوع در نظام فکری هر کشور است، پویایی و خلاقیت این بخش به پویایی و تحول عمیق در سطح کشور می‌انجامد؛ بنابراین، نظام تحصیلات عالی کشور را باید چنان متحول و دگرگون ساخت که بتواند محصلان آگاه، بااخلاق و خلاق تربیت نماید، محصلان که در تمام ابعاد زندگی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی جامعه، منبع و سرچشمه‌ی تغییر و تحول باشند. نه مانند دوران جمهوریت که این مراکز علمی و فکری به مراکز ترویج و گسترش اندیشه‌های سکولاری تبدیل شده بود. تحصیلات عالی وظیفه‌ی ارتقا سطح علمی و فکری فرزندان این سرزمین را به عهده دارد و جوانان مراحل عالی تحصیلات خود را در آن سپری می‌نمایند و آماده‌ی خدمت‌گزاری به جامعه می‌شوند و در آینده‌ی تحولات کشور نقش محوری و کلیدی دارند. تحصیلات عالی با چنین جایگاه مهمی در جامعه، اگر به پرورش، ترویج و گسترش بینش‌ها و اندیشه‌های سکولاری بپردازد، قطعاً باید در انتظار تغییر جامعه بود، اما تغییری به سبک سکولاری؛ نه تغییری که در رشد و بالندگی جامعه مؤثر باشد. نمونه‌های فراوانی از ترویج اندیشه‌های سکولاری نظام تحصیلاتی عالی دوران جمهوریت وجود دارد، از جمله می‌توان به جروبحثها پیرامون حذف مضمون ثقافت اسلامی از نصاب درسی پوهنتون‌ها اشاره کرد.
در دوران حکومت جمهوریت، اندیشه‌های سکولاری در نظام تحصیلات عالی چنان ریشه دوانده بود که افرادی در صدد حذف مضمون ثقافت اسلامی از نصاب درسی پوهنتون‌ها برآمده بودند. این بحث چنان غوغا به پا کرد که به مجلس نمایندگان کشیده شد و حفیظ منصوری، یکی از نمایندگان مجلس، بلندگویی بود برای مطرح کردن این ایده‌ی سکولاری و به بهانه‌های مختلف بر ثقافت اسلامی تاخت‌وتاز نموده، آن را ناپسند خواند. کار به‌جای رسید که پیرامون این بحث کتاب مفصلی با عنوان «جدال ثقافت در غربت اندیشه و غوغای افراطیت»، به کوشش «فرهاد سجودی» تحریر و توسط انتشارات سعیدی در کابل در سال 1395 به چاپ رسید. خوشبختانه این ایده و اندیشه‌ی سکولاری بر کرسی عمل ننشست و بودند شیرمردان دلیری که از اسلام و ثقافت اسلامی در مقابل اندیشه‌های سکولاری به‌خوبی دفاع نمودند و سرانجام جبهه‌ی حق بر باطل چیره گشت.