نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: پیشینه تاریخی ایران و افغانستان
هنر و فرهنگ در شهرهای بزرگ افغانستان
کاپیسا: سرزمین بگرام که گمان میرود زمانی پایتخت شاهنشاهی کوشان بوده، و امروز در ولایت پَروان (کاپیسای قدیم) در نزدیکی کابل واقع است، متشکل از نمونههایی از هنر پیش از اسلام است که پیشینه آن به ورود کوشانیان در سده اول میلادی تا فرمانروایی هندوشاهیان (کابلشاهیان) در سدههای دوم تا هشتم میلادی برمیگردد. در کوهپایههای جنوب کابل دو معبد شیوَکی و گُلدره مستقر هستند که استوپههای آن با قدمت سدههای چهارم تا پنجم میلادی، با نوارههای مزین به نقوش نیمدایرهای و سرستونهای سهتکهای تزئین داده شدهاند. در مسیر کوهستانی بین این دو پایگاه، منار چَکَری واقع است که معماری آن با معماری هندی دوره مائوریها شباهت دارد. در حوزه بگرام در شمال کابل معابد پایتاوه و شُتُرک واقع هستند که تندیسهای آن از سنگ شیست ساخته شده و با رنگهای روشن و طلایی رنگآمیزی شدهاند و قدمت آنها به سده سوم میلادی میرسد. سبک هنری این معابد دارای ویژگیهای سبک محلی است و پیکرنگاری آن منحصر به هنر همان منطقه است. حوزه خیرخانه، مُشرِف به کابل، با پیشینه سدههای هفتم و هشتم میلادی، معبدی است که مربوط به یک ایزد برهمنی ناشناخته است. سنگ مرمر سفید و سبک پساگوپتایی (پُست – گوپتا) با تندیسهای کشمیر همخوانی دارد. در سال ۱۹۸۰، تندیسی از سوریا، ایزد هندی، در آنجا نمایان شد که احتمالاً سرنخی برای تندیس بزرگ کشف نشده بود. این تندیس نشانهای از اسناد جمعآوریشده از تأثیر هنر هند در این دوره است.