نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: هنر و فرهنگ حاکمیت های بزرگ افغانستان
هنر و فرهنگ در دربار غوریان
از آثار بهجایمانده از عصر غوریان در افغانستان، منار جام در ولایت غور است که در سده دوازدهم میلادی، در عصر سلسله غوریان بنا شده و گمان میرود این منار یا بُرج پیروزی نمایانگر شهر فیروزکوه، پایتخت سلسله غوریان باشد. منار جام ۶۵ متر ارتفاع داشته و متشکل از یک قاعده هشت ضلعی است که ۹ متر عریض بوده و ۴ استوانه مخروطی مانند در بالای آن است. در اینجا یک راه زینه دوگانه در داخل قاعده و استوانه اولی است. تمام برج که از خشت پخته ساخته شده، در بیرون بهواسطه خشتکاری تزئینی پوشانیده شده، به شمول شبکه کاریهای که تشکیل کننده کتیبهها و سوره مریم است. در همسایگی منار جام یک تعداد زیاد استحکامات و برجها کشف شده است. اینها شاید بخشی از کارهای دفاعی محافظتکننده قلب سرزمین امپراتوری غوری باشد. در سال ۲۰۰۲، مرکز حفظ میراث جهانی یونسکو خواستار ثبت این منار در فهرست میراث فرهنگی جهان شد. یکی از آثار بزرگ غوریها، مسجد جامع بزرگ هرات است. این مسجد شامل قبر غیاثالدین محمد غوری نیز است که در هرات وفات مینماید. یادگار مهم دیگر مدرسه شاه مشهد در شمال شرق هرات در ولسوالی جوند ولایت بادغیس است. بقایای غوریها یا حداقل تعمیرات مربوط به زمان غوریها در بامیان شهر ضحاک و شهر غُلغُله و در ولسوالی چشت در شرق هرات نیز تشخیص شده است. یک منار مشهور از این زمان، منار دولتآباد در شمال بلخ است که در اوایل سده ۱۲ ساخته شده است. بالاخره کمان (تاق) مشهور بُست نیز میتواند مربوط به دوران غوریها باشد. این ساختمان در پای ارگ بُست برافراشته شده و شاید مدخلی برای یک مسجد بزرگ یا خود ارگ باشد. تزئینات این کمان با منار دولتآباد قابل مقایسه است.