نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل سوم: اوضاع افغانستان در عصر کمونیسم
وضعیت اقتصادی و اجتماعی
دورهی ترهکی و امین (7 ثور 1357-6جدی1358)
اصلاحات ارضی
وضعیت اقتصادی و اجتماعی در این دوره، به فرامین هشتگانهی دولت ترهکی، به خصوص فرمان اصلاحات ارضی، مرتبط است. فرمان اصلاحات ارضی، در تاریخ 8 قوس 1357 صادر شد. اگر چه پس از مدتی، دولت ترهکی طرح و اجرای این فرمان را موفقآمیز خواند، اما طرح عملی این فرمان به مرور زمان به شکست مواجه شد و هیچگاه بر کرسی عمل ننشست. چنانکه در دورهی نخست جمهوری داود خان، مالیات مترقی و یا تصاعدی ارضی که به منظور خوردسازی مالکیتها مطرح شد، به شکست مواجه شد.
اصلاحات ارضی که ترهکی مطرح کرده بود، از نگاه اقتصادی، فرهنگی و تخنیکی نواقص بارزی داشت؛ از جمله: پیرامون ساختار اقتصادی و اجتماعی جامعه، مطالعه و پژوهشهای لازم صورت نگرفته بود. پلانهای اقتصادی و انکشافی قبلی متوقف شده بود. دولت از سطح زمینهای زیر کشت، اراضی بایر، میزان آب، فرهنگ کشت و کار و استفاده از زمین، امکان توسعه زمینهای مزروعی در صورت اصلاح و بازسازی شبکهی آبیاری، سروی جامعی انجام نداده بود. همچنین دولت از شکل مالکیتها در نظرداشت قوانین شرعی و عرفی مورد قبول جامعه، از سطح ذهنی و اعتقادی مردم، از تعداد نفوس جذب شده در زراعت، اطلاعات لازم را در اختیار نداشت. تحلیل و بررسی همهجانبه از نکات مثبت و منفی این اصلاحات ارضی انجام نشده بود. خلاصه اینکه به دلایل مذکور و هزار و یک دلیل دیگر، تقسیم فقر، بدبختی و عقب ماندگی در زیر نام اصلاحات ارضی نتوانست به مردم کمک نماید و دیری نپایید که اصلاحات ارضی دولت ترهکی به فرجام ناکام خود رسید.
اصلاحات ارضی مذکور از نگاه تخنیکی و عملیاتی نیز نواقص و اشکالات زیادی داشت. پرسونل فنی و متخصصی در کار نبود، دولت در جریان اصلاحات ارضی بیشتر به تبلیغات ایدئولوژیکی که متناقض و متضاد عقاید، باورها و رسوم مردم بود، توجه میکرد. عاملان و کارگزاران دولتی به زمینداران سابق، اربابان دهات، بزرگان و متنفذین، صاحب رسوخان و علمای روستاها، بی احترامی میکردند و به این صورت احساسات، خشم و نارضایتی مردم را بر میانگیختند. شکست اصلاحات ارضی دولت کودتا، از همان ابتدا مشخص شد. دولت از دریچهی رادیو تعداد زمینگیرندگان را بین 1.5 تا 2 میلیون نفر اعلان کرد؛ این در حالی بود که در جای دیگر تعدا دهقانان کشور بین 11 تا 12 میلیون نفر آمار داده بود. یکی از روزنامههای دولتی در زمینه نوشته است: «در مرحله نخست اصلاحات ارضی 297 هزار هکتار زمین میان 297 هزار خانوار دهقانی توزیع شد» (روزنامه اتفاق اسلام، 18/3/1361). بنابراین، به گونهی قطعی میتوان ادعا کرد که به اکثر دهقانان چیزی نرسیده و در عوض کاروبار و پشتیبانهی اقتصادی خود را نیز از دست دادند.
افغانستان در چنگال کمونیسم
