رابطه اسلام و خانواده

ترتیب کنند: نورالحق خادمی
موضوع: حقوق والدين بر فرزندان
حقوق والدين بر فرزندان
8- ايجاد محدوديت (حجر)
حجر به معني ممانعت از دخل و تصرف کودک در اموال خود قبل از رسيدن به سن بلوغ است؛ بدين خاطر تصرف کودکي که داراي تميز ميان خير و شر خويش نيست باطل است و معاملات را که امکان نفع يا ضرر در آن‌ها وجود دارد، از نظر حنفيه و مالکيه موکول به رسيدن به سن بلوغ است و از نظر شافعيه و حنابله باطل است و سبب انتقال آن مالکيت نمي‌شود و از اين طريق چيزي به مالکيت او در نمي‌آيد. حجر نهادن بر کودکان براساس اين آيه از قرآن مشروعيت دارد:
{وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آَنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا } … (النساء / 6)
“يتيمان را (پيش از در اختيار نهادن اموال‌شان) بيازماييد، تا آن‌گاه که به سن ازدواج مي‌رسند. اگر از آنان صلاحيت و حُسن تصرف را ديديد، اموال‌شان را به آنان بازگردانيد. اموال ايتام را از روي اسراف، تبذير و تعجيل نخوريد، و (به خود مگوييد که) پيش از آن که بزرگ شوند (و اموال را از دست ما بازپس گيرند، آن را هرگونه که بخواهيم خرج مي‌نماييم! و از سرپرستان آنان) هرکس که ثروتمند است (از دريافت اجرت و سرپرستي و به کارگيري اموال ايشان) خودداري کند، اما هر کسي که نيازمند باشد به صورتي روا (و به اندازه حق‌الزحمه خود) از آن بردارد و هنگامي که اموال آن‌ها را به خودشان (پس از بلوغ) پس داديد، بر آنان شاهد بگيريد و کافي است که خداوند حسابرس و مراقب باشد”.
اما هرگاه کودکان جرم و خلافي را که مجازات مالي داشته باشد مرتکب شوند، پدر، مادر و ولي ضامن آن نيستند و بايد از اموال خود کودک ـ اگر داراي اموالي باشد ـ هزينه‌هاي آن پرداخت شود و اگر داراي ثروت و ساماني نباشد، آن مقدار از خسارت به عنوان بدهکاري بر ذمه او تا رسيدن به پول و مال باقي مي‌ماند.
اما حقوقي که پدر و مادر پس از مرگ برعهده فرزندان خود دارند به طور اختصار در روايت زير آمده است: ابوسعيد ساعدي مي‌گويد: ما در حضور رسول خدا صلی‌الله علیه و سلم نشسته بوديم که مردي از طايفه سلمه آمد و گفت: يا رسول الله صلی‌الله علیه و سلم! آيا پس از مرگ پدر و مادرم چيزي باقي مانده که در حق آن‌ها انجام بدهم؟ رسول خدا صلی‌الله علیه و سلم فرمود: “آري دعا و طلب مغفرت براي آن‌ها، انجام دادن قول و تعهدات‌شان، رفت و آمد با خويشاوندان و دوستاني که با آن‌ها معاشرت داشته‌اند”.