نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل سوم: اوضاع افغانستان در عصر کمونیسم
وضعیت اقتصادی و اجتماعی
دورهی ترهکی و امین (7 ثور 1357-6جدی1358)
تضعیف سکتور خصوصی
پس از اینکه دولت کمونیستی بر اریکهی قدرت تکیه کرد، با صدور فرمانهاي عجولانه و عقد قراردادهاي يکجانبه با روسيه شوروي تلاش ورزيد با تخريب سکتور خصوصي، مالکيتهاي متوسط و بزرگ ارضي، نظام عرفي و سنتي غالب و فاصلهگيري از جهان سرمايهداري، زمينه را براي «نفوذ بلاک ورشو و شوروي» و «پیادهسازی برنامههاي افراطي» آماده سازد. در نخستین سال قدرتیابی کمونیست، تمام قراردادهاي سابق با شوروي تمديد و قراردادهاي جديدي به امضا رسيد.
دولت کمونیستی پس از تصاحب قدرت، با شتاب و شدت مبارزهی همه جانبه را عليه نظام حاکم اقتصادي و اجتماعي در ابعاد سياسي، اقتصادي، فرهنگي و ايدئولوژيکي توسعه بخشيد و عملاً در مقابل اکثريت جامعه و مردم قرارگرفت. به قول فرد هاليدي يکي از پژوهشگران خارجي: «برنامهی حزب دموکراتيک خلق افغانستان (ح.د.خ.ا) برنامهی انقلابي است و هدف آن دگرگوني سوسياليستي جامعهی افغانستان و خلع يد طبقهی حاکمهی فعلي است که در سياست داخلي مستلزم سه اقدام اساسي است: اصلاحات ارضي، ملي کردن صنايع و برکناري عناصر ضد دموکراتيک از دستگاه دولتي» (روزنامه اتفاق اسلام، 2/8/1361).
اقدامات شديد و نخستین دولت کودتا که مورد تأیید باورها و اعتقادات جامعه نبود، هرجومرج و بحران را در جامعه و در میان حلقات سياسي، مذهبي و قومي و مالکان ارضي و سرمايهداران خصوصي گسترش بخشيد. از نگاه درون حزبي رقابتهای شديدي میان جناح خلق به رهبري نورمحمد ترهکي و جناح پرچم به رهبري ببرک کارمل شدت گرفت که سرانجام منجر به برکناري رهبران جناح پرچم شد. هنوز طرحهای بلندپروازانهی دولت جديد از کورهی آزمایش بيرون نشده بود که انشعاب قوي ديگري در جناح حاکم حزب دموکراتیک خلق در اثر اختلاف بين ترهکی و امين ایجاد شد که در فرجام به قتل ترهکی منجر شد. طرحها و برنامههای افراطی و ناپسند دولت کمونیستی، اختلافات خونین درون دستگاهی حکومت و توسعهی مقاومت و قیامهای مردمی و جنگهای مسلحانه، حیات نظام کمونیستی را در این کشور به خطر سقوط مواجه کرد. شوروی کمونیست که از دیر باز در افغانستان سرمایهگذاری و برنامهریزی کرده بود، برای جلوگیری از سقوط نظام کمونیستی، با لشکری انبوه به افغانستان هجوم آورد.