تالیف: وهبه زحیلی
ترتیب کنند: کـرار
موضوع:حقوق اطفال و سالمندان
ج- ولایت بر کودکان
علمای حنفیه ولایت را به سه نوع تقسیم کردهاند:
1- ولایت شخصی 2- ولایت مالی 3- ولایت بر شخص و مال.
1- ولایت شخصی یا ولایت بر نفس، سرپرستی و اداره امور شخصی کسانی است که خود، از اداره و تصمیمگیری در مورد امور مربوط به خود عاجز اند. مانند: تعلیم و تربیت، مداوا و آشنا نمودن با کار و حرفه، که این نوع از ولایت و سرپرستی قبل از هرکس متوجه پدر، پدربزرگ و سایر اولیاء میشود.
2- ولایت و سرپرستی مالی به معنی تدبیر و اداره امور مالی و دارایی و به کارگیری و دخل و تصرف مطلوب و حفظ ثروت و دارایی کسانی است که خود توانایی علمی، فکری و جسمی لازم را برای قیام با آنها ندارند و این مسئولیت قبل از هرکسی متوجه پدر، پدربزرگ، وصی آنها و نماینده قاضی میشود.
3- ولایت بر شخص و بر مال شامل امور شخصی و امور مالی میشود، و تنها پدر و پدربزرگ هستند که از این حق برخوردار باشند.
ترتیب ولایت:
از نظر فقها هریک از دو ولایت بر شخص و ولایت بر اموال دارای ترتیب معینی میباشند. از نظر علمای حنفیه آنهایی که حق ولایت امور شخصی را دارند به ترتیب عبارتند از: پسر، پدر، جد پدری، برادر و عمو. یعنی مسئولیت یا حق ولایت بر کودکان و افراد دیوانه بر روال وارث بودن فرزندی، پدری، برادری و عمو بودن قرار گرفته است.
لازم به یادآوری است که برادر پدر و مادری بر برادر پدری مقدم است و چنانچه هیچیک از خویشاوندان پدری وجود نداشت، ولایت شخصی، به مادر و بقیه خویشاوندان مادری منتقل میگردد.
اما مالکیه به گونهای دیگر ترتیب این ولایت را بیان نمودهاند و میگویند: که ترتیب آن عبارت است از: فرزندی، پدری، وصایت، برادری، پدربزرگی و پس از آن به عموها منتقل میگردد.
یعنی از نظر آنان ولایت بر شخص به ترتیب: پسر و پسر پسر، و پدر و وصی که او تعیین نموده، برادر پدر و مادری و پسر او، برادر پدری و پسر او، جد پدری و بعد از او عمو و پسرعمو هستند. و در مورد همه آنها نسبت پدر و مادری بر نسبت پدری تنها مقدم است و پس از آنها ولایت به قاضی محول میشود. اما در ولایت اجباری در مورد ازدواج، پدر بر پسر مقدم است اما در ولایت اختیاری پسر بر پدر اولویت دارد.