تالیف: سید ابوالحسن ندوی
اریسیین چه کسانی بودند؟ «ادامه»
با توجه به دلایل گذشته ما ترجیح میدهیم که منظور از «اریسیین» پیروان «آریوس» (۲۸۰-۳۳۶م) (ARIUS) هستند. این شخص بنیانگذار یکی از فرقههای مسیحی است که نقش عمدهای در تاریخ عقاید مسیحی و اصلاح آن داشته و مدتزمانی دولت بیزانس را به خود مشغول کرده بود. «آریوس» کسی است که ندای توحید را سر داد و میان «خالق» و «مخلوق» و «اب» و «ابن» طبق تعبیر مسیحیان فرق قائل شد. این اقدام او بسیار بحثبرانگیز بود و در جامعهی آن روز و تا چند قرن، هر کجا موضوع بحث و گفتگو قرار گرفت.
خلاصهی آراء «آریوس» این بود که برای «اله واحد» اصلاً شایسته نیست که بر روی زمین ظهور نماید، او فقط حضرت مسیح را قوت و کلام الهی خویش مشرف ساخته است. وحدانیت و ابدیت از جمله صفات اساسی «الله» هستند. خداوند هیچکسی را مستقیماً از ذاتِ خود نیافریده است. «ابن» اصلاً «اله» نیست بلکه مظهرِ حکمتِ امرِ پروردگار است و الوهیتِ او امرِ اضافی است نه مطلق.
جیمز ماکینون (James Machennon) در کتاب خود از مسیح تا قسطنطین مینویسد:
«آریوس اصرار میورزید که تنها الله، یگانه قدیم است. او ازلی و ابدی است و شریکی ندارد. اوست که «ابن» را از عدم آفرید، پس «ابن» ازلی نیست و خداوند از ازل «اب» (پدر) نبوده است. زمانی و روزگاری طولانی سپری شده که «ابن» اصلاً وجودی نداشته است؛ «ابن» دارای یک حقیقتِ مخصوصی است که خداوند در آن با او مشارکت ندارد. «ابن» خاضعِ تحولاتِ خاصی است و هرگز به معنیِ صحیح، «الله» نیست. البته این صلاحیت را دارد که به تکامل برسد اما در هر حال او یک مخلوقِ کامل است و بس.»