تألیف: عبدالرحمن حسن حبنکه المیدانی
تقلید نزد یهود
پدیده ی تقلید کورکورانه یا آگاهانه در پیروی از شر – به سبب خباثت نفس یا تعصب نسبت به آنچه پدران و نیاکان بر آن بوده اند – نزد یهود و حتی بت پرستانشان از هر امتی بیشتر به چشم میخورد ولی آنان در بسیاری از موارد می توانند دلیل را به بازی گیرند و این پدیده را به گونه یی دیگر جلوه دهند، گو این که از معنی تعصب و تقلید به دور است؛ در حالی که آنان در تعصب و تقلید کورکورانه سرسخت ترین مردم هستند گاهی آن را تقلید کور کورانه به معنی واقعی کلمه نمی نامیم بلکه آن را تقلید آگاهانه در پیروی از راههای شر می نامیم. که این شر خود از تقلید کورکورانه به مراتب بدتر است، زیرا این شر یعنی به بازی گرفتن شیطان صفتانه ی قضایای حق و در زیر پوشش تقلید قرار دادن به منظور محقق ساختن شهوات پست نفسانی و اهداف حقیر و بی ارزش است. هنگامی که پیامبر -صلی الله علیه و سلم-آنان را به اسلام فراخواند و از عذاب و خشم خدا برحذر داشت بعضی از یهود ضمن این بازیچه شیطانی، به پیروی از میراث پدران و نیاکان علیه پیامبر دلیل و بهانه آوردند. رافع بن خارجه و مالک بن عوف (دوتن از دانشمندان یهود بنی قینقاع) در جواب پیامبر-صلی الله علیه و سلم- گفتند: ای محمد! از اعمال و رفتار پدرانمان پیروی می کنیم، زیرا آنان از ما داناتر و بهتر بوده اند. خداوند در سوره ی بقره در توبیخ آنان فرمود:« وَإِذَا قِيلَ هُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ ءَابَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ أباؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ»
وچون به آنان گفته شود از آن چه خدا نازل کرده است پیروی کنید، می گویند نه، بلکه از چیزی که پدران خود را بر آن یافته ایم پیروی می کنیم. آیا هر چند پدران شان چیزی را درک نمی کرده و به راه صواب نمی رفته اند؟» بنابراین خداوند با گفتارش «أولوكان آباؤهم لا يعقلون شيئا ولا يهتدون» بهانه ی آنان را در تقلید از نیاکان مردود و باطل دانسته است یعنی آیا از پدرانشان پیروی کنند و بر دفاع از این دیدگاه پافشاری میکنند، هرچند پدرانشان چیزی نفهمیده باشند؟ و تنها با دافعه ی غریزه ی منحرف و شهوت سرکش شان زندگی میکنند بدون این که آن را به ضوابط مصلحت و منفعت و دفع مضرت مقید سازند و بدون این که آن را با اسبابی محکم – که از اراده ای متکی به مدرکات عقل رشید و فهم سليم قوت میگیرد – از شر بازش دارند؟ آیا از پدرانشان تبعیت و تقلید میکنند و بر این دیدگاه اصرار می ورزند، هرچند پدرانشان راه نجات را نیافته باشند و هر چند که مژده دهندگان و بیم دهندگان نزدشان آید؟ آری، آنها به دلیل این که نفوسشان به شر خو گرفته و بر دلهایشان تعصب و جمود چیره شده است در برابر پند و اندرز نرم نمی شوند و از تذکر نفع نمی برند و بر این اساس آیه کریمه، تقلید کورکورانه ی به دور از قضاوت منطقی و دلیل محکم را – که مقلدان خود را به آن ملزم میدانند – ناشی از دو عامل می داند
۱. عدم تفکر و بحث و اندیشه که باعث میشود قدرت تعصب نسبت به خود پرستی قومی، بر قدرت عقل غلبه کند زیرا عقل نزد آنان در دام جمود اسیر و گرفتار شده و از شناخت و تمییز حق از باطل و خیر از شر و هدایت از گمراهی و زشتی از زیبایی عاجز شده و از عقل برای وظیفه یی که به خاطرش خلق شده استفاده نشده است ،بنابراین در چنین وضعیتی جز این که هوی و هوس بر حاکم باشد راه دیگری وجود ندارد از جمله هوسهای مسلط بر نفس، میل تعصب و وابستگی نسبت به میراث فکری پدران و نیاکان است، زیرا همیشه خو گرفتن به واقعیت ظاهری موجود و نیکو پنداشتن آن و عدم تمایل به تغییر، با یک نوع جمود فکری همراه است و این همان علتیست که خداوند به آن اشاره فرموده اند «أولوكان آباؤهم لا يعقلون شيئا در چنین حالتی، سبب التزامشان به تقلید از پدران و نیاکانی که از عقل خردمند و رأی قوی بهره یی نداشتند، همان کوری فکر بوده که آنان را از دیدن حقیقت باز داشته است.