نویسنده: محبوبی
فصل پنجم: کمونیسم
10. شکست کمونیسم
شکست اتحاد جماهیر شوروی عوامل و دلایل زیادی داشته که از ذکر تمام آنها صرفنظر شده است. در ذیل به ذکر سه دلیل از دلایل فروپاشی و شکست اتحاد جماهیر شوروی پرداخته شده است.
أ. اصلاحات گورباچف
در دهه ۱۹۸۰، زمانی که گورباچف رهبری شوروی را به دست گرفت، مهمترین مشکل شوروی کاهش رشد اقتصادی بود. گورباچف سعی کرد فضای سیاسی حاکم بر کشور را بازتر کند و از این طریق بتواند بر مشکلات اقتصادی فایق آید. اما خیلی زود موج انتقادات، همه سیاستهای نظام حاکم را هدف قرار داد و از کنترل خارج شد. در نهایت، زمانی که مجارستان و لهستان دو کشور کمونیستی شرق اروپا، تصمیم گرفتند از حالت تکحزبی خارج شوند و امکان فعالیت برای احزاب دیگر را فراهم کنند، یکی از پس دیگری فروپاشیدند.
ب. کهن سالی و مرگ رهبران
کهن سالی و مرگ رهبران کمونیستی نیز یکی از دلایل فروپاشی و شکست کمونیسم محسوب میشود. وقتی رهبران جوانتری را برای موفقیت در رهبری فعلی آماده نکنید، این اتفاق میافتد. آنها رهبرانی داشتند که یکی پس از دیگری می مردند، از سال 1982 و سرانجام پس از مرگ 3 رهبر در حین کار، گورباچف را که جوان ترین و سالم ترین بود، به رهبری انتخاب کردند، به این امید که سال آینده نخواهد مرد. اگر آن ها بر روی یک طرح جانشینی کار می کردند، رهبران شایسته ای را آماده می کردند، شاید اتحاد جماهیر شوروی که روزی ابرقدرت جهان بود، به این زودی به تاریخ نمی پیوست و سال های درازی دوام می آورد.
گورباچف را نیز رهبر ضعیفی میدانستند، زیرا در دوران حکومت او، قدرت حزب کمونیست کاهش یافته و قدرت رؤسای جمهور هر جمهوری شوروی افزایش یافته است. گورباچف به عنوان فردی که تحت آرمان های کمونیستی بزرگ شده بود، خونریزی را نمی خواست، بنابراین از استفاده از ارتش برای سرکوب جمهوری های دیگر برای تسلیم اجتناب کرد؛ زیرا از جنگ داخلی خونین می ترسید. کسی که تلاش برای استقلال را آغاز کرد، در کمال تعجب روسیه بود. کودتایی که رهبران حزب کمونیست برای تسلط بر روسیه تلاش کردند یکبار دیگر انجام دهند، با شکست مواجه شد؛ زیرا هیچکس نمی خواست مسئولیت آن را به عهده بگیرد و منجر به هیچ سناریوی خونینی نشد. ازآنجاییکه روسیه استقلال خود را اعلام کرد، دیگر نیازی به اتحاد جماهیر شوروی نبود، زیرا روسیه هسته اصلی همه چیز بود. همچنین یک واقعیت وجود دارد که مردم آن زمان بسیار لیبرال و خواهان تغییر بودند؛ بنابراین به خیابان ها رفتند و تانک ها را مسدود کردند. بی تردید عوامل و دلایل دیگری نیز وجود داشته، اما این اصل ماجرا بوده است (وارد، 1360: 119).