نویسنده: نهضت
فصل دوم: حقوق بشر اسلامی
ماهیت حقوق بشر در اسلام
د. عدم تبعیض (برابری ذاتی)
یکی از اصول بنیادین حقوق بشر در اسلام، اصل عدم تبعیض یا برابری ذاتی انسانها است. این اصل بیانگر آن است که تمامی انسانها، فارغ از نژاد، قومیت، جنسیت، زبان، موقعیت اجتماعی یا اقتصادی، در پیشگاه خداوند و در نظام حقوقی اسلام از جایگاه یکسان و برابر برخوردار هستند. این برابری نه تنها یک مفهوم نظری است، بلکه در قوانین و احکام اسلامی به طور عملی تجلی یافته و در متون دینی، به ویژه قرآن کریم و سنت، پیامبر اکرم (صلی الله علیه وسلم) به آن تأکید فراوان شده است.
۱. تمایز میان برابری ذاتی و تفاوتهای اکتسابی
برای درک دقیقتر مفهوم برابری در اسلام، لازم است دو مفهوم مرتبط با برابری و مساوات را از یکدیگر تفکیک کنیم:
برابری ذاتی در خلقت: اسلام تأکید میکند که همه انسانها در اصل خلقت و آغاز زندگی، برابر آفریده شدهاند. این برابری ذاتی به معنای آن است که هیچکس به دلیل نژاد، جنسیت، قومیت یا موقعیت اجتماعی، از ابتدا بر دیگری برتری ندارد. قرآن کریم در سوره حجرات میفرماید: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُم مِّن ذَکَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ»(حجرات، 13). ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیرهها و قبیلهها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید. بیگمان گرامیترین شما نزد خداوند، پرهیزگارترین شماست. بیتردید خداوند دانا و آگاه است. این آیه به وضوح بیان میکند که تفاوتهای ظاهری مانند نژاد، قومیت یا موقعیت اجتماعی، ملاک برتری انسانها نیستند و تنها معیار برتری نزد خداوند، تقوا است. این برابری ذاتی در خلقت، پایهای اساسی برای حقوق بشر در اسلام محسوب میشود.