نویسنده: نهضت
فصل اول: کلیات و مبانی مفهومی جاهلیت
جاهلیت قدیم و ویژگیهای آن «ادامه»
ویژگیهای اصلی این دوره را میتوان در چهار محور کلی دستهبندی کرد:
اعتقادی، اجتماعی، اخلاقی و حقوقی. این چهار بعد، با استناد به منابع قرآنی، تاریخی و روایی، تصویری جامع از وضعیت نابسامان جامعه عربستان پیش از اسلام محمدی ارائه میدهند و نشان میدهند که چگونه اسلام با نور خود، پایههای این ساختارهای فاسد و تحریف شده را بهطور جذوری تغییر داد. از این رو، بررسی دقیق هر یک از این ویژگیها به درک عمیقتر از جایگاه تعالیم الهی در اصلاح جامعه کمک میکند.
أ. ویژگیهای اعتقادی
جامعه جاهلیت قدیم از نظر اعتقادی در وضعیت بسیار پیچیده و انحرافی به سر میبرد. اگرچه نشانههای از توحید ابراهیمی در فرهنگ آنها وجود داشت، اما در عمل به شرک و بتپرستی گرایش کامل پیدا کرده بودند. اساس نظام اعتقادی آنها بر پایه شرک استوار بود، به گونهای که اعراب آن دوران اگرچه به وجود خدای یگانه (الله) اعتقاد داشتند، ولی برای تقرب به او به پرستش بتهای متعدد روی آورده بودند. قرآن کریم در سوره زمر به روشنی به این تناقض اعتقادی اشاره میفرماید: «أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى» (زمر: 3). آگاه باشید که دین خالص از آن خداست و کسانی که به جای او اولیایی برگزیدند، (و گفتند) که ما آنها را نمیپرستیم مگر برای اینکه ما را به خدا نزدیک کنند. در وقواع این آیه قرآن نشان میدهد آنها بتها را شفیعان خود در نزد خدا میدانستند.