نویسنده: محبوبی
فصل اول: مفاهیم و کلیات
پیشینه اشغال
ب. اشغال در افغانستان (از استعمار تا امپریالیسم مدرن)
۱. دوران استعمار و رقابت قدرتهای بزرگ (قرن ۱۹ تا ۲۰):
افغانستان به دلیل موقعیت استراتژیک خود همواره مورد طمع قدرتهای جهانی بوده است. در قرن نوزدهم، این سرزمین صحنه «بازی بزرگ» میان امپراتوری بریتانیا و روسیه تزاری بود. بریتانیا در سه جنگ خونین در سالهای مختلف تلاش کرد افغانستان را به مستعمره خود تبدیل کند، اما با مقاومت سرسختانه مردم روبرو شد. تاریخ چنین مینویسد که در جنگ اول افغان و انگلیس (۱۸۳۹)، نیروهای بریتانیایی پس از اشغال کابل، با قیام عمومی مردم مواجه شدند و در بازگشت به هند، از ۱۶۵۰۰ سرباز انگلیسی تنها عدهای معدودی سالم به در بردند (مجددی، 2020: 104).
۲. جنگ سرد و مداخلات خارجی (دهه ۱۹۷۰ تا ۱۹۹۰):
در دوران جنگ سرد، افغانستان بار دیگر به عرصه رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل شد. کودتای کمونیستی ۱۹۷۸ و اشغال کشور توسط ارتش سرخ در ۱۹۷۹، آغازگر فصل جدیدی از مداخلات خارجی بود. آمریکا با حمایت از گروههای مجاهدین، به دنبال تضعیف اتحاد جماهیر شوروی بود. آمریکا بین سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۲ بیش از ۳ میلیارد دلار به مجاهدین کمک نظامی کرده بود. این مداخلات مستقیم خارجی، زمینهساز بر افروخته شدن جنگ داخلی در افغانستان گردید (اداره تحقیقاتی و نشراتی عروج، 1446: 28).