تألیف: علي محمد جریشه او محمد شریف الزیبق
د ټولنیز بدلون او لوېدیځپالنې وسایل
لومړی: سیکولریزم
د ختیځ او لوېدیځ ترمنځ سیکولریزم:
په لوېدیځ کې د سیکولریزم رامنځته کېدل او ټینګېدل کومه عجیبه خبره نه وه؛ ځکه هلته یې د ودې لپاره شرایط برابر وو. د بېلګې په توګه، د منحرفې کلیسا واکمني، له بېلابېلو لوېدیځوالو سره د هغې چلند، له ظالمانو سره د هغې ملګرتیا، او د فکري پرمختګ او علمي پراختیا پر وړاندې د هغې درېدل؛ داسې عمل چې زیان یې ان د زړه پر سر د یوې ډبرې له پاتې کېدو څخه هم سخت بلل شوی دی.
همدارنګه، د کلیسا لوی انحراف دا و چې خلکو ته یې د ګناهونو او جرمونو د بښنې سندونه ورکول، له خلکو څخه یې د دې لارې پیسې اخیستې او په ناروا لارو یې مال او شتمني ترلاسه کوله. سلګونه، بلکې زرګونه کسان د کلیسا د محکمو تر څارنې او واکمنۍ لاندې بندیان وو.
د ځمکې پر مخ الهي سنت دا دی چې د هر عمل په مقابل کې غبرګون شتون لري؛ د دواړو قوتونه سره برابر وي، خو لوري یې مخالف وي. همدا وه چې جګړه او مقابله پیل شوه؛ علم د کلیسا پر وړاندې ودرېد او په پای کې دا مقابله د سیکولریزم په اعلان پای ته ورسېده؛ یعنې له سیاست او دولت څخه د دین جلا کېدل. په پایله کې، د کلیسا واکمنان د خپلو دېوالونو ترمنځ محدود پاتې شول.
سربېره پر دې، د اروپا تاریخي شرایط هم د سیکولریزم د رامنځته کېدو او له دولت څخه د دین د جلا کېدو لپاره برابر وو.