ترتیبکننده: کرار
فصل سوم
ادامه صورت و حقیقت
اما امت اسلام علیرغم تنگدستی و ضعف خود، هنوزهم تا حدی بـه دسـتآویز دینش یعنی ایمان به خدا و پیامبر و یقین به روز آخرت، چنگ درآویخته است و البته که آن را رها نکرده و مانند سایر امتها از آن نبریده اسـت، بلکـه ایمـان بسـیاری از عامۀ مسلمانان برایمان خیلی از نخبگان سایر امتها تفوق دارد و از لحاظ استواری و استحکام و حماسهآفرینی والاتر و بالاتر است، به علاوه این امت کتـابی آسـمانی خود را همواره حفظ کرده و تحریفی در آن راه نیافته اسـت و آن را ماننـد کتابهـای قبلی به بازی نگرفتهاند و هنوزهم سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و سلم و الگوی حسنۀ او را پیش رو دارند. بنابراین، دعوت به حقیقت دین بسیار آسان، تجدید ممکـن و دلهـا آمـاده و اخگـر ایمان سریع افروز و فاصلۀ میان صورت و حقیقت اندک اسـت و تنهـا کـافی اسـت آنها را به تجدید ایمان و بازگشت به دین و سـیراب شـدن از روح و آراستهشـدن بـه حقیقت آن، دعوت کنند. از ظهور حقیقت اسلام در این عصر ناامید نیستم و این را که زمان دگرگون شده و مسلمانان از روح اسلام کاملا اند و دیگر به حقیقت اسلام و غلبۀ دوبارۀ دور افتاده آن امید نیست، قبول ندارم. اگر به پشت سر خود بنگرید میبینید که ریشهی حقیقت اسلام در فجر تاریخ پا برجا و منتشرند و این حقیقت هرچند هم فرو نشسته باشد، شعلهور شده و اگر پنهان شده باشد، دوباره نمایان گشته است، هربار هم که حقیقت اسلام ظهور کرده و در ناحیهای از نواحی جهان اسلام یا عصری از اعصار تاریخ اسلامی تجلی یافته است، غالب و موفق شده و تجارب و قیاس و تقدیر مردم دروغ از آب درآمدهاند، دور نیست روزی که احوال و امور ما گذشتۀ طلایی خویش را باز یابند و همان نسیمهای قرن اول بر دلهای مردم بوزد، اگر حقیقت اسلام در این عصر ظهور نماید و در میان جماعتی نمایان گردد، میتواند هر گردنهای را هموار و هر قدرتی را درهم بشکند و از ایمان و شجاعت و ایثار صحنهای شگرفی بیافریند که مردم نتوانند به تعلیل یا علت تراشی برای آن برخیزند، چنانکه از تعلیل حوادث فتح اسلامی و اخبار قرن اول عاجز ماندند.