نویسنده: محبوبی
فصل پنجم: کمونیسم
- معرفی کمونیسم
کمونیزم یا کمونیسم در لغت نامه ی دهخدا چنین تعریف شده است: «کمونیزم /کمونیسم، مسلک و طریقه ی اشتراکی است. نظام و مکتبی اجتماعی و مخالف رژیم سرمایه داری است. نخستین مرحله ی کمونیسم جامعه ی سوسیالیسم است که زمینه ی اقتصادی، صنعتی، اجتماعی و اخلاقی و ورد به مرحله ی کمونیسم را آماده می سازد» (دهخدا، 1377: ذیل واژه کمونیزم).
کمونیسم یا مرام اشتراکی بهعنوان یک ایدئولوژی اجتماعی، اقتصادی، سیاسی برای احقاق حقوق پایمالشده کارگران در جوامع صنعتی، شکل گرفت و سپس در عرصه حکمرانی ظهور یافت و تحولات مهمی را در معادلات سیاسی جهان رقم زد. کمونیسم از واژه ی لاتینی «Communis» به معنی اشتراک یا مشترک گرفته شده، از قدیمی ترین مکاتب سیاسی دنیا است که تأثیرات زیادی بر چگونگی تحولات بین المللی در برهه ی از زمان داشته است.
در سال 1848 «کارل مارکس» و «فردریک انگلس» با انتشار مانیفست کمونیست، حرکت تازه ی در نهضت کمونیسم جهانی به وجود آوردند. مارکس جهت آشکار کردن فاصله و بیان اختلاف خود با سوسیالیسم غیر کارگری قرن نوزدهم، عنوانی (کمونیسم) را که جنبش سوسیالیستی کارگری برای خود انتخاب کرده بود، یعنی کمونیسم را برگزید. از نظر فلسفی و اقتصادی کمونیسم و سوسیالیسم دارای ریشه واحدی هستند و هر دو بر مالکیت عمومی وسایل تولید تکیه میکنند، با این تفاوت که کمونیسم مرحله ی پیشرفت یا مرحله ی نهایی سوسیالیسم به حساب می آید. هدف این جنبش سیاسی (کمونیسم)، حذف مالکیت خصوصی بر ابزار کار، لغو کارمزدی و برچیدن بساط طبقات اجتماعی جامعه از طریق انقلاب کارگری بوده است. این جنبش با عنوان مالکیت عمومی بر ابزار کار، تلاش می کردند تا با مالکیت مشترک، در غیاب مالکیت خصوصی یا دولتی یک سازمان اجتماعی فاقد طبقه های اجتماعی را مطرح نمایند. این ایدئولوژی با تأکیداتی مختلف به شناخت وضعیت موجود پرداخته، با ترسیم وضعیتی مطلوب و آرمانی و بیان راه رسیدن به آن، خود را بهعنوان یکی از مهم ترین اندیشه های سیاسی مطرح در قرن بیستم معرفی نموده است (هیوود، 1387: 22).