توحید؛ جانمایه‌ی تمدن اسلامی

تألیف: اسماعیل راجی الفاروقی
توحید؛ به مثابه‌ی یک نظرگاه تفسیر کننده‌ی جهان

توحید نگرشی عام به واقعیت، حقیقت، عالَم، زمان، مکان و تاریخ بشری است. توحید به این معنی حاوی اصول و مبادی ذیل است:
دوگانگی
واقعیت، دو جنس منفصل از هم است: الله و غير الله، خالق و مخلوق. در مرتبه‌ی اول، غیر از یکتای یگانه یعنی خداوند مطلقِ قادر، کسی / چیزی وجود ندارد. او به تنهایی، الله، دائم، متعال، بی شبیه و نظیر، باقیِ ابدی، واحد، مطلق و فاقد هر گونه شریک و همکار است.
در مرتبه ی دوم، مكان _ زمان، عالَم و مخلوقات یافته می شوند که همه‌ی مخلوقات، عالم اشیاء، گیاهان، جانوران، انسان، جن، ملائکه‌ها، آسمان، زمین، بهشت، جهنم و همه‌ی آنچه را که از زمان موجودیت خویش به سوی آن میروند در بر میگیرد.
این دو مرتبه یعنی مرتبه‌ی خالق و مرتبه‌ی مخلوق هم از لحاظ طبیعت و ماهیت وجود خویش و هم از لحاظ وجود و مسیر خود، کاملاً با یکدیگر متفاوت و مختلف‌اند و قطعاً امکان ندارد که یکی از آنها با دیگری اتحاد پیدا کند یا اینکه در دیگری ذوب شود، تداخل پیدا کند یا در آن پخش و گسترده گردد. همچنین امکان ندارد که خالق از لحاظ وجودی چنان تحوّل یابد که به مخلوق تبدیل گردد، همان گونه که امکان ندارد که مخلوق اعتلا یابد و چنان تحوّل پیدا کند که به هر شکل یا معنایی خالق گردد.