جاهلیت مدرن

نویسنده: نهضت
فصل اول: کلیات و مبانی مفهومی جاهلیت
جاهلیت قدیم و ویژگی‌های آن
‌ب.  ویژگی‌های اجتماعی

در جاهلیت قدیم، ساختار اجتماعی بر پایه نظام قبیله‌ای استوار بود. از نظر عرب جاهلی، قبیله یک واحد سیاسی اجتماعی به شمار می‌رفت. این قبیله متشکل از گروهی از مردم بود که انتساب به یک نیای مشترک عامل تجمع و وحدت آنها می­‌شد و عصبیت را به وجود می‌آورد. عصبیت عبارت از آگاهی نسبت به پیوند مسئولیت مشترک و اتحاد میان کسانی است که رابطه خونی آنها را به یکدیگر پیوند می‌­دهد ( سالم، 1383: 309). این ساختار قبیله‌­ای، جامعه را به واحدهای مجزا و رقیب تبدیل کرده بود؛ به‌طوری‌که هر قبیله به‌عنوان یک واحد مستقل عمل می‌کرد و روابط اجتماعی تنها در چارچوب «خون و نسب» شکل می‌گرفت و این عصبیت که در آن وفاداری به قبیله بود، نسبت به هر ارزش دیگری در اولویت قرار می‌گرفت. زیرا عصبیت فرد را به یاری و حمایت از افراد قبیله خود فرا می‌­خواند، خواه آنان ستمگر باشند یا ستمدیده. از اینرو مورخان این پدیده را تحت عنوان «العصبية القبیلية» بررسی کردند و اشاره کردند که این تعصبات قبیله‌­ای موجب تضعیف وحدت اجتماعی و ایجاد درگیری‌­های خونین می‌­شد.