3- کمک و مساعدت به مستمندان
یکی دیگر از مسئولیت های اجتماعی افراد در جامعه اسلامی، آگاهی از احوال مستمندان و اقشار ضعیف و فقیر جامعه و کمک و مساعدت به آنها است. دین اسلام بهعنوان آخرین آیین آسمانی و کاملترین دین، توجه ویژهای به این امر نموده است.
درباره نوع و ميزان کمک و مساعدت به مستمندان و اقشار ضعيف جامعه، خداوند خطاب به رسول گرامي اسلام ميفرمايد: «وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ» (بقره، 219). ترجمه: و از تو می پرسند: چه چیز انفاق کنند؟ بگو: از آنچه افزون بر نیاز است. خدا این گونه آیاتش را برای شما بیان میکند تا بیندیشید.
و در جای دیگر خداوند –تبارک و تعالی- چنین هدایت میدهد: «وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ» (بقره، 195). ترجمه: و در راه خدا انفاق کنید و [با ترک این کار پسندیده، یا هزینه کردن مال در راه نامشروع] خود را به هلاکت نیندازید، و نیکی کنید که یقیناً خدا نیکوکاران را دوست دارد.
کمک و مساعدت به مستمندان تنها وظیفهی یک فرد نیست، بلکه تمام افراد جامعه در قبال مستمندان و فقرا مسئولیت دارند و قرآنکریم بارها به این موضوع اشاره نموده است. قران کریم نهتنها بر لزوم دستگیری از نیازمندان اصرار میورزد، بلکه یکی از اعمالی را که موجب دوری از خدا و گرفتاری در چنگال مجازات الهی میشود را عدم تشویق دیگران به اطعام نیازمندان ذکر میکند: «و یکدیگر را بر طعام دادن به مستمند تشویق نمیکنید» (الفجر، 18).
در آیه 33 و 34 سوره الحاقه نیز عدم تشویق دیگران به اطعام نیازمندان را همردیف عدم ایمان به خداوند قلمداد گردیده است. این مطلب اشاره به دو نکته مهم دارد: اول آنکه تنها اطعام مسکین کافی نیست، بلکه همگان وظیفه دارند یکدیگر را بر این کار خیر تشویق کنند، تا این سنت در فضای جامعه گسترش یابد. دوم آنکه نه تنها ثروتمندان جامعه اسلامی در قبال مستمندان مسئولیت سنگینی بر عهده دارند، بلکه افرادی که توانایی مالی ندارند و قادر بر اطعام نیازمندان نیستند، نیز نمیتوانند نسبت به فقرا بیتفاوت باشند، بلکه باید دیگران را برای رسیدگی به محرومان و سیر کردن گرسنگان تشویق و تحریک نمایند.