نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل دوم: افغانستان و کمونیسم
قیامها و مقاومتهای ضد کمونیست
قیام 24 حوت مردم هرات
قیام و خیزش مردم شجاع دل افغانستان در برابر ظلم ظالمان و رژیمهای اشغالگر و متجاوز، پیشینهی طولانی دارد. اما بعضی از این قیامها چنان برجستهاند که باگذشت زمان به دستان بیمهر فراموشی سپرده نمیشود. یکی از حماسههای جاویدان و قیامهای تاریخساز مردم این سرزمین، قیام پرافتخار ۲۴ حوت ۱۳۵۷ اهالی جانبرکف هرات است. شهر هرات از قدیمیترین مراکز تمدنی افغانستان به حساب میآید. این شهر همواره در ادوار مختلف تاریخ، مهد علم و دانش، شعر و عرفان و آزادیخواهی بوده است. در دورههای اسلامی، شخصیتهای دینی، اعم از عالمان، مشایخ و پیران طریقت در این دیار از نفوذ زایدالوصفی برخوردار بودهاند و همواره در اوضاع بحرانی رهبری مردم این خطه را به عهده داشتهاند. قیام 24 حوت هرات که میتوان آن را به نام قیام قوامبخش آزادی قلمداد نمود، بر علیه رژیم کمونیستی وقت که توسط نورمحمد ترهکی رهبری میشد، به وقوع پیوست. در این روز که تاریخ هرگز آن را فراموش نمیکند، دو جبهه مقابل هم قرار گرفتند؛ جبههی حق، با بیل و کلنگ و دستان پر از خالی، اما مجهز با سلاح ایمان و جبههی باطل، تا دندان مسلح و مجهز با مدرنترین تسلیحات نظامی روز. اگر چه این قیام با قتل هزاران نفر از جبههی حق به شکل وحشیانهی به سرکوب مواجه شد، اما زمین و زمان گواهاند که این قیام، سرآغاز طلوع دوبارهی خورشید تابان آزادی بر آسمان اسارت و بردگی افغانستان بوده است. بیگمان این قیام را میتوان قیام قوامبخش آزادی قلمداد کرد. قیام ۲۴ حوت ۱۳۵۷ نماد پیروز حق بر جبههی باطل است. این روز را میتوان سرآغاز انقلاب سیاسی افغانستان، شکست ابرقدرت زمان و به زانو درآمدن رژیم اشغالگر و متجاوز کمونیستی دانست.
پس از کودتای حزب کمونیستی دموکراتیک خلق، عالمان دینی ماهیت ضد اسلامی و ضد ملی رژیم جدید را دریافته، مقدمات مقاومت و قیام سراسری علیه آنان را فراهم نمودند. پس از اینکه دولت دستنشاندهی شوروی جهت اجرای برنامهی اصلاحات ارضی اقدام نمود، امامان مساجد و خطیبان، مردم را به مخالفت فراخوانده، عملاً به برنامههای دولت به مخالفت برخاستند. حکومت که عالمان دین را سدّ صعبالعبوری در برابر اجرای برنامههای خود قلمداد میکرد، به دستگیری و زندانی کردن عالمان اقدام کرد. مجموعاً شصت تن از علما را دستگیر و روانهی زندان کرد که دیگر هیچ خبری از وضعیت زندگی یا شهادت آنان به مردم و خانوادههایشان نرسید. این دستگیریها و پخش و نشر خبرهای نامطلوب مربوط به شکنجه، آزار و اعدام زندانیان، احساسات مردم را بیش از پیش برانگیخت و زمینههای قیام و حرکت مردمی را فراهم نمود.