تالیف: سید ابوالحسن ندوی
اوضاع اقتصادی و تمدنی
ادامه
اموال اهل «مدینه» بیشتر شتر، گاو و گوسفند بود و از شتر برای آبیاری زمینها هم استفاده میکردند که اینگونه شترها را «نواضح» میگفتند. چراگاههای معروفی به نام «زغابه» و «غابه» وجود داشت. مردم از این چراگاهها هیزم و غیره جمعآوری کرده و دامهای خود را نیز در آن میچرانیدند. اسبهایی داشتند که در جنگها مورد استفاده قرار میگرفتند. البته به نسبت «مکه»، تعداد اسبها کمتر بود. «بنو سلیم» به پرورش و نگهداری اسبها معروف بوده و اسبهای خوب را از خارج میآوردند. در «مدینه» بازارهای متعددی وجود داشت. مهمترین آنها بازار بنی قینقاع بود که مرکز فروش زیورآلات طلا محسوب میشد. بازار دیگری نیز وجود داشت که به نام «سوق البزازين» معروف بود. در «مدینه» پارچههای کتانی و ابریشمی و قالیهای رنگارنگ و پردههای پر نقش و نگار نیز وجود داشت. عطر فروشها انواع مسک و عطرها را میفروختند و عدهای تاجر «عنبر» و «جیوه» نیز بودند. روشهای گوناگونی برای خرید و فروش وجود داشت که بعضی از آنها را اسلام تأیید کرد و برخی روشها مانند: «نجش»، «احتکار»، «تلقي الركبان»، «بيع المصراه»، «بيع بالنسیئه»، «بيع الحاضر للبادي»، «بيع المجازفه»، «بيع المزابنه» و «المخاضره» را ممنوع قرار داد. در قبایل «أوس» و «خزرج» نیز عدهای معامله ربا میکردند، ولی این عده نسبت به یهود خیلی اندک بودند.
در «مدینه»، زندگی تا حدی آمیخته با رفاه و آسایش بود. خانههای چند طبقه وجود داشت. بعضی از منازل دارای باغچه بودند و آب شیرین را از جاهای دور تهیه میکردند. برای نشستن از صندلی استفاده میکردند. انواع چراغها برای روشنایی مورد استفاده قرار میگرفت و برای کارهای منزل و مزرعه از سبدهای کوچک و بزرگ استفاده مینمودند. در خانههای ثروتمندان، مبل و وسایل رفاهی زیادی وجود داشت، مخصوصاً یهودیان در این زمینه پیشرفته بودند و انواع زیورآلات مانند النگو، بازوبند، خلخال، گوشواره، انگشتری و گردنبندهایی از طلا و مهرههای ظفار ساخته و مورد استفاده قرار میدادند. دوک ریس و بافندگی در میان زنان رواج داشت. خیاطی، دباغی، معماری، خشتزنی و سنگتراشی از صنایع معروف «مدینه» قبل از هجرت بودند.