نویسنده: محبوبی
فصل سوم: سکولاریسم
- شکست سکولاریسم
ج. توان پاسخگویی به نیازهای بشری
ادامه:
در عصر خلفای راشدین نیز حکومت دینی استمرار یافت. اگر چه در مراحل و موارد بعدی انحرافاتی پدید آمد، اما در مجموع شاکله حکومت دینی و اسلامی حفظ شده بود (همان). از این جهت سکولاریسم با ورود به جهان اسلام، ماندگار نشد و موفق نشد که اسلام را از متن جامعه جدا نماید و اگر در جایی هم با لشکرکشی و فشار نظامی وارد شد، استمرار نیافت و درخت تنومند آن در مقابل تندباد روزگار دوام نیاورد و به شکست مواجه شد؛ نمونه ی واضح آن، در افغانستان عصر جمهوریت بهخوبی قابل مشاهده است.
ه. علما و دانشمندان اسلام
بر خلاف کشیش های مسیحی که همواره به فکر منافع شخصی خود و حکمروایی بر مردم بودند، علما و دانشمندان اسلام در طول تاریخ همواره طرفدار حقوق مستضعفان، دادخواه مظلومان و یاور محرومان بودند و از نگاه زندگی دنیوی همواره قناعت و زهد را پیشه ی خود کردند. در اینجا موارد استثنایی مقصود نیست؛ بلکه نهاد روحانیت، علما و دانشمندان بهعنوان یکی از نهادهای جوامع اسلامی منظور است؛ چنان که حساب وعاظ السلاطین نیز از جامعه علمای اصیل جدا است (همان). ازآنجاییکه کشیش های مکار مسیحی به فکر منافع خود و کلیسا و همچنین حکمروایی بر مردم بودند و مخالفان کلیسا را گردن میزدند، جامعه از دو رویی و مکاری آنان به تنگ آمده بود؛ از این جهت به محض ورود سکولاریسم که دین را از جامعه جدا میکرد، از آن استقبال کردند. اما ناگفته نباید گذاشت که حساب آیین مقدس اسلام از آیین تحریف شده ی مسیحیت کاملاً جدا است. به همین دلیل، سکولاریسم در جهان اسلام نهتنها مورد پذیرش واقع نشد، بلکه با فشار و لشکرکشی نیز در جهان اسلام دوام نیاورد.