نقدی بر اندیشه‌های سیاسی

نویسنده: محبوبی
فصل چهارم: کاپیتالیسم

1. معرفی کاپیتالیسم
   ‌ب. ریشه‌شناسی واژه «کاپیتال»

واژه «کاپیتال» از ریشه لاتینی (caput) به معنای (سر) گرفته شده است. در اقتصاد، این واژه به معنای سرمایه به کار می‌رود. سرمایه می‌تواند به شکل پول، ماشین‌آلات، ساختمان‌ها یا هر چیزی باشد که برای تولید کالاها و خدمات استفاده می‌شود. پول نیز به‌عنوان یک نوع سرمایه مالی شناخته می‌شود، زیرا می‌تواند سود و بهره ایجاد کند (مشکات، 1394: 258).
کاپیتالیسم یا سرمایه داری یک نظام اقتصادی و مربوط به دوران مدرن است که در آن بخش عمده فعالیت اقتصادی – به‌ویژه مالکیت و سرمایه گذاری برای تولید – در دست افراد و مؤسسات خصوصی (غیر دولتی) است که از طریق رقابت اقتصادی جهت کست سود فعالیت می‌کنند. این نظام اقتصادی که به اقتصاد بازار نیز مشهور است، در دوران انقلاب صنعتی در اروپا غربی و امریکا حاکم شد و به‌تدریج در کشورهای غیر عربی راه یافت (همان).
در کاپیتالیسم، سرمایه‌داری بر پایه روحیه سودجویی و سرمایه‌گذاری مستمر سودها استوار است. در این نظام، هر فرد یا بنگاه اقتصادی باید از تمام امکانات موجود برای کسب حداکثر سود استفاده کند. اگر فرد یا شرکتی نتواند به این هدف دست یابد، ممکن است با خطر ورشکستگی مواجه شود؛ بنابراین، در سرمایه‌داری، کنش‌های اقتصادی عمدتاً با انگیزه سودجویی و بهره‌گیری از فرصت‌های تجاری انجام می‌شوند.
عنوان «کاپیتالیسم» را بیشتر سوسیالیست‌ها و به‌ویژه مارکسیست‌ها رواج داده‌اند. از دیدگاه آن‌ها، کاپیتالیسم نظامی است که در آن مالکیت خصوصی به‌عنوان تعیین‌کننده اصلی در اقتصاد و سیاست عمل می‌کند. این نحوه مالکیت، نوعی نظم اجتماعی خاص ایجاد می‌کند که در آن طبقه حاکم (سرمایه‌داران یا بورژوازی) از نیروی تولید به نفع خود بهره‌برداری می‌کند. به نظر مارکسیست‌ها، سود سرمایه‌داران از طریق «غارت» و «دستمزد کارگران» به دست می‌آید. آن‌ها معتقدند که ارزش افزوده کالاها ناشی از کار کارگران است که به طور ناعادلانه توسط سرمایه‌داران تصاحب می‌شود.
به هر حال سرمایه‌داری یک نظام اقتصادی است که بر مالکیت خصوصی، سودجویی و رقابت در بازارهای آزاد استوار است. در این نظام، افراد و شرکت‌ها برای کسب بیشترین سود از منابع خود استفاده می‌کنند و در این راه، ممکن است جنبه‌هایی مانند اخلاق و محیط زیست را نادیده بگیرند. سرمایه‌داری، چه خوب و چه بد، بر مالکیت خصوصی و سودآوری تمرکز دارد و این ویژگی‌ها آن را به یکی از مهم‌ترین نظام‌های اقتصادی در جهان تبدیل کرده است.