نویسنده: محبوبی
فصل پنجم: کمونیسم
- شکست کمونیسم
ادامه:
ج. کودتای نافرجام
محرک اصلی فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق کودتای نافرجامی بود که توسط گروهی از رهبران شوروی در اوت 1991 انجام شد و خود را کمیته اضطراری دولتی نامیدند. بلافاصله پس از شکست کودتا، اکثر جمهوری های تشکیل دهنده اتحاد جماهیر شوروی استقلال خود را اعلام کردند و در 8 دسامبر 1991 رهبران روسیه، اوکراین و بلاروس پایان اتحاد جماهیر شوروی و ایجاد به اصطلاح کشورهای مشترک المنافع را اعلام کردند.
دلیلی که فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق به طور مسالمتآمیز انجام شد، این بود که دو جمهوری کلیدی -روسیه و اوکراین – می خواستند این اتفاق بیفتد، البته به دلایل مختلف. نخبگان حاکم روسیه از اینکه نمیتوانستند از مزایای سبک زندگی ثروتمند برخوردار شوند، علی رغم داشتن قدرت تقریباً مطلق در داخل کشور، ناامید بودند؛ زیرا ایدئولوژی کمونیستی این اجازه را نمیداد، بنابراین بهشدت علاقهمند به خلاص شدن از شر حزب کمونیست بودند، کاری که ممکن بود، تنها با تجزیه اتحاد جماهیر شوروی انجام شود. برای آنها، الغای حزب کمونیست درها را برای غنی سازی شخصی باز کرده بود که بهسرعت دنبال شد و تا امروز در مقیاس بی سابقه ادامه دارد.
بااینحال، در اوکراین، حمایت مردمی از استقلال در آن زمان تقریباً متفق القول بود؛ بنابراین این دلیل اصلی آنها برای از بین بردن اتحاد جماهیر شوروی بود. به هر حال، منافع روسیه و اوکراین در انحلال اتحاد جماهیر شوروی در آن مقطع همزمان شد و به همین دلیل بود که در آن زمان فروپاشی مسالمت آمیز پیش رفت. لازم به ذکر است که پس از آن، روسیه و اوکراین معاهده همکاری امضا کردند که در آن احترام کامل به تمامیت ارضی یکدیگر را اعلام کردند و هیچ ادعایی ارضی نسبت به یکدیگر نداشتند.
سرانجام اتحاد جماهیر شوروی که در سال 1922 ایجاد شده بود، در 1991 فروپاشید و به هفتادمین سالگرد خود نرسید. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، به دنبال آن، قدرت از دست کمونیستها در افغانستان، کامبوج و مغولستان نیز خارج شد. سایر نظامهای کمونیستی مانند چین که هنوز در قدرت بودند نیز با بحرانها و اعتراضات گسترده روبرو شدند. در حال حاضر، احزاب کمونیستی در روسیه حضور دارند؛ اما تقریباً امکان ایجاد یک حکومت کمونیستی نزدیک به صفر است. در چین هنوز برخی صنایع بزرگ در مالکیت دولت هستند، اما سیاستهای اقتصادی دولت آشکارا به سمت اقتصاد غیرمتمرکز بر پایه مالکیت خصوصی حرکت کرده است. اگرچه حکومت چین از لحاظ اقتصادی تا حد زیادی مشابه نظامهای سرمایهداری عمل کرده است، اما حزب کمونیست چین کوچک ترین مخالفتی را برنمیتابد و سرکوب معترضان و منتقدین ادامه دارد. تنها کشوری که اکنون به سبک شوروی اداره میشود، کره شمالی است. کشوری که مطرود جامعه جهانی است، اردوگاههای کار اجباری برای سرکوب و شکنجه مخالفانش دارد و از آزادیهای دموکراتیک در آن خبری نیست (محبوبی، 1403: 14).
کمونیسم به زبان ساده یک ایدئولوژی سیاسی اقتصادی است که توسط کارل مارکس و فریدریش انگلس ارائه شد و بر لغو مالکیت خصوصی، اقتصاد دولتی، بینیازی به پول و دولت تأکید دارد. این ایدئولوژی در اتحاد جماهیر شوروی اجرا شد و درنهایت در سال ۱۹۹۱ با فروپاشی این کشور، تقریباً شکست خورد.