بخش نهم: غفلت از زمانه
نویسنده: محبوبی
ادامه:
نکتهی تأملبرانگیز آنکه، در روزگار اوج تمدن اسلامی، دانشمندان مسلمان بدون هیچ هراسی از بیگانه، از یونان، هند و ایران باستان آموختهها را جذب و سپس پالایش و تکامل میدادند. اما در دوران افول، ترس از تهاجم فرهنگی و دغدغهی هویت، دیوار بلندی میان «ما» و «آنها» کشید. این دیوار، هرچند ظاهراً برای حفاظت از کیان فرهنگی ساخته شده بود، عملاً راه هرگونه تعامل سازنده را بست و جهان اسلام را از استفاده از دستاوردهای بشری محروم کرد.
غفلت از زمانه، صرفاً یک اشتباه محاسباتی نبود، بلکه نتیجهی طبیعی فروبستگی فکری، ضعف ساختارهای سیاسی و انزوای فرهنگی بود. تمدنی که روزگاری خود را «معلم جهان» میدانست، به تدریج به «شاگردی عقبمانده» تبدیل شد. این تحول دردناک، نشان میدهد که پویایی تمدنی، نیازمند هوشیاری دائمی در برابر تحولات جهان و توانایی تطبیق با شرایط نوین است. عبرت تاریخ آن است که هیچ تمدنی، هر قدر هم عظیم، از غفلت در امان نیست؛ و بیداری، تنها زمانی رخ میدهد که آینهی خودشناسی را با پنجرهی جهانشناسی همراه کنیم.