نویسنده: محبوبی
فصل هشتم: امپریالیزم
۴. انواع امپریالیزم
در ادبیات سیاسی، به سه نوع امپریالیزم اشاره شده است که در ادامه به گونهی مفصل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است:
أ. امپریالیزم سیاسی (کلاسیک)
امپریالیزم کلاسیک از بقایای سیاسی پادشاهیهای مطلق اروپایی است که با هدف ارضای نیازهای شخصی پادشاهان و منافع اقتصادی آنها صورت میگرفت (ازکیا و غفاری، 1396: 240). هابسن نیز امپریالیزم سیاسی یا کلاسیک را تلاش برای سلطه یافتن بر اقوام دیگر و تحت انقیاد درآوردن آنها که استعمار قدیم یکی از شکلهای آن است، میپندارد (گیدنز، 1397: 569). تحلیلها و گفتههای لنین و هابسن پیرامون استعمار، مربوط به این دوره است. اما در فراشد زمان، اصطلاح امپریالیزم متغیر شد و مفهوم خود را بهعنوان نظامی بر پایهی سلطهی حکومت امپراتوری از دست داد و در عصر حاضر این تبیین امپریالیستی دیگر توجیهی ندارد؛ زیرا امپراتوریهای استعماری کهن، مانند امپراتوری بریتانیا، کم و بیش بهگونه کامل از دایرهی وجود حذف شدهاند و تمام نواحی و مناطق مستعمراتی قدیم به شکل کشورهای مستقل درآمدهاند که هر کدام حکومت سیاسی مستقل دارند؛ اگر چه گرفتار نوعی پیچیدهتر از امپریالیزم سیاسی شدهاند که عبارت از امپریالیزم نو یا اقتصادی است (ابو، 1398: 67).
نقدی بر اندیشههای سیاسی
