نویسنده: محبوبی
مسئولیت مسلمان در قبال مسلمانان
ادامه
3- رعایت حقوق اهل ذمه: از جمله وظایف و مسئولیتهای مسلمان در قبال عموم انسانها بهخصوص اهل ذمه، رعایت حقوق آنها است؛ حقوقی که دین اسلام برای آنها در نظر گرفته است. اهل ذمه کسانی اند که در میان مسلمانان و تحت حکم و قدرت مسلمانان زندگی میکنند. مسلمان نباید ظلم و ستم را بر ایشان روا داشته و بر حقوقشان تعدی نماید و نباید بیشتر از توانشان از آنان جزیه گرفته شود. رعایت حقوق اهل ذمه آنقدر الزامی و ضروری است که پیامبر اکرم -صلّیالله علیه و سلم- میفرماید: «من آذی ذمیاً فأنا خصمه یوم القیامۀ» (صحیح المسلم). ترجمه: کسی که ذمی را اذیت نماید، در روز قیامت من دشمن او خواهم بود.
در حدیث دیگر پیامبر بزرگوار اسلام در این زمینه میفرمایند: «ألا من ظلم معاهدا أو انتقصه أو كلفه فوق طاقته أو أخذ منه شيئا بغير طيب نفس فأنا حجيجه يوم القيامة» (سنن ابوداود، ح 2658). ترجمه: آگاه باشید کسی که به معاهد (همپیمانی) ستم کند یا از قدر و منزلت وی بکاهد و یا بیشتر از توانش او را مکلف نماید، یا به زور و بدون رضایت چیزی را از او بگیرد، من در روز قیامت سخت با او معترض و مدافع معاهد هستم.
این است برخورد پیامبر با معاهد، چه اهل ذمه باشد و چه اهل کتاب و این دقیقاً شیوهی برخورد خلفای راشدین با معاهد است. امیرالمؤمنین عمر فاروق -رضیالله عنه- پیرمردی از اهل کتاب را دید که گدایی میکرد. به او گفت: چه کار میکنی؟ گفت: به خاطر پرداخت جزیه و تأمین زندگیام گدایی میکنم. حالت تأثر و اندوه بر چهرهی عمر ظاهر شد. او را به سوی مسئول بیتالمال مسلمین برد و فرمود: به این مرد و امثال او نگاه کن، ما عادلانه و منصفانه با آنها برخورد نکردهایم. در جوانیاش او را به کار گرفتهایم و در پیری رهایش کردهایم. آنگاه دستور داد از او و امثال او جزیه نگیرند و حقوقی از بیتالمال مسلمین برایشان مقرر نمایند (عبادی، 1394: 77).
در حکایتی دیگر نقل شده است که حضرت عمر -رضیالله عنه- هنگام مسافرت به دمشق در سرزمینی که گذر میکرد، قومی از نصارا زندگی میکردند که دچار خشکسالی و قحطی شده بودند. دستور داد از بیتالمال به آنان کمک شود (همان).
بنابراین، بر ماست که با الگوگیری از پیامبر، صحابه و دیگر بزرگان دین، به عهد و پیمان وفا دار باشیم و حقوق معاهد و همپیمان را رعایت نماییم.
مسئولیت اجتماعی افراد در جامعه اسلامی
