نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل دوم: افغانستان و کمونیسم
نخستین بذرهای کمونیسم در افغانستان
ادامه
کمونیستهای نخستین در این کشور، با مشروطهخواهی نیز در ارتباط بودند؛ به گونهی گرایش به کمونیسم در میان مشروطهخواهان بهوضوح قابل مشاهده بود. کسانی که در عهد امانالله در جریان «جوانان افغان» گرد هم آمده بودند و از طرفداران او محسوب می-شدند، در دههی معروف به دموکراسی و در زمان صدارت شاه محمود خان (1946-1953)، همگی به احزابی با گرایش و تمایلات کمونیستی روی آوردند. در سال 1950 وقتی قانون مطبوعات منتشر شد، فعالان سیاسی با روشنفکران به سه حزب روی آوردند: حزب ویشزلمیان، حزب وطن و حزب خلق (فرهنگ، 1374: 1/732). در میان احزاب مذکور، حزب خلق به رهبری عبدالرحمن محمودی و با عضویت ببرک کارمل، تمایلات و گرایشهای کمونیستی روشنتری داشت (دانشنامهی جهان اسلام، 1375: 124).
سلطانعلی کشتمند، از پیشگامان جریان کمونیستی، یا نگاه واقعبینانهتر، ریشهها و نخستین بذرهای تفکر و اندیشههای کمونیستی در این سرزمین را مربوط به سالهای صدارت محمد داود (1953-1963) میداند و این ایدئولوژی و تفکرات را در این سالها (صدارت محمد داود) مورد بررسی قرار میدهد؛ هنگامی که جوانان در محافل مطالعه با اشتیاق و جدیت تمام آثار موجود اندیشمندان و روشنفکران غربی را میخواندند، داود نیز در برابر اشاعه و پخش و نشر ادبیات سیاسی و ایدئولوژیک واکنشی نشان نمیداد (کشتمند، 2002: 146). به باور محمد صدیق فرهنگ، دورهی صدارت محمد داود علیرغم حاکمیت جو اختناق، بهنوعی «بهار چپگرایی» بوده است؛ زیرا، در این دوره پس از شکست دموکراسی شاه محمودی، داود خان به اتحاد جماهیر شوروی توجه کرد و ارتباط میان افغانستان و شوروی کمونیست برقرار شد و در ابعاد مختلف از جمله در حوزهی فرهنگی توسعه یافت. وی در این مورد مینویسد:
از آنجایی که عنصر جوان در اثر سختگیری داود خان از تحول مسالمتآمیز در جهت مشروطیت و دموکراسی مأیوس گردید، در عصر صدارت وی در صدد آن برآمد تا برای رسیدن به مرام و خواستههای خود راه دیگری را جستجو نماید. در این هنگام، مناسبات افغانستان با شوروی کمونیست گسترش یافته و تعداد زیادی از اتباع آن کشور به بهانههای مختلف به افغانستان وارد شده، با مردم در ارتباط بودند. اتباع شوروی، آثار مارکسیستی را هر چه بیشتر و تمامتر از گذشته در میان مردم پخش کردند و با تشویق و ترغیب ایشان، گروههای کوچک مطالعه و مباحثه در شهر کابل و شاید در سایر شهرها تشکیل شد (فرهنگ، 1374: 1/732).