نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل دوم: افغانستان و کمونیسم
احزاب کمونیستی در افغانستان
ویش زلمیان (جوانان بیدار)
در عصر شاهی (دورهی چهلسالهی ظاهر شاه) و صدارت سردار شاه محمود خان، با تصویب قانون آزادی مطبوعات در سال 1950م، جراید غیر دولتی اجازهی انتشار یافتند که در نتیجه، جراید غیر دولتی: انگار، ندای خلق، وطن، نیلاب، ولس و آیینه در کابل و جریدهی «اتوم» در میمنه انتشار یافتند (همان، 681). در این دهه که به دههی دموکراسی نیز معروف است، تعدادی از احزاب و جریانهای سیاسی نیز عرض اندام نمودند. از جمله احزابی که در این دهه شکل گرفت و ظهور یافت، «ویش زلمیان» یا «جوانان بیدار» بود. «ویش زلمیان» در سال 1947/1326 با انتشار جریدهی «انگار» و «ولس» به فعالیت آغاز کرد (توحیدی، 1397: 78-79). نویسندگان پشتون در تأسیس این جریان سیاسی، سهم بسزایی داشتند. از جمله مؤسسان و فعالان این جریان سیاسی میتوان به افرادی مانند: گل پاچا الفت، قیامالدین خادم، عبدالرئوف بینوا، فیض محمد انگار، غلام حسین صافی، نورمحمد ترهکی و حاجی محمد انور اچکزایی اشاره کرد. جریدههای افکار و ولس نیز ناشر افکار و اندیشههای افراد مذکور بود (اخوان، 1380: 71-72).
برخی از نویسندگان به این باورند که «ویش زلمیان» یا «جوانان بیدار» با حمایت و پشتیبانی مسکو و پشتگرمی داود خان تأسیس شده بود؛ زیرا داود خان در پی برانداختن دولت شاه محمود خان و راهیابی به کرسی صدارت بود و شوروی نیز اندیشهی تشکیل یک نیروی هواخواه مسکو و مخالف بلوک غرب را در سر میپروراند. به همین علت جریان سیاسی «ویش زلمیان» را شکل دادند (دولت آبادی، 1371: 179).