نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل دوم: افغانستان و کمونیسم
احزاب کمونیستی در افغانستان
حزب خلق
در عصر شاهی (دورهی چهلسالهی ظاهر شاه) و صدارت سردار نور احمد اعتمادی، قانون احزاب که در دو مجلس سنا و ولسی جرگه به تصویب رسیده و آمادهی توشیح شده بود، به دلایلی که هیچگاه به صورت رسمی مشخص نشد، از توشیح بازماند. در این دوره، در سال 1965م حزب دموکراتیک خلق تأسیس شد. بر پایهی برخی از گزارشها، نورمحمد ترهکی از سال 1948م، با عوامل اتحاد جماهیر شوروی در افغانستان، در ارتباط بوده و در سال 1951م، به عضویت بیرون مرزی سرویس جاسوسی اتحاد جماهیر شوروی (K.G.B) درآمده که در سازمان مذکور با نام رمزی «نور» معروف بوده است. ترهکی در سال 1962م، با ببرک کارمل که او نیز از جمله اعضای بیرون مرزی سازمان جاسوسی (K.G.B) بوده است، بهعنوان همکار آشنا شده است (میتروخین، 1386: 33-34).
ترهکی و کارمل در پی جذب افرادی بیشتر بودند که به تدریج توانستند افرادی را با خود همگام سازند. افرادی مانند: میر غلام محمد غبار، میر اکبر خیبر، صدیق الله راهی، علیمحمد زهما و طاهر بدخشی را در زمینه با خود همگام ساختند (طنین، 1390: 130). ترهکی و کارمل با افراد مذکور از جمله نخستین کسانی بودند که در کمیتهی تحت نام کمیتهی تدارکات جهت تشکیل حزب دموکراتیک خلق تلاش میکردند. در حقیقت این افراد، نخستین هستهی کمونیستی بودند که به تأسیس حزب دموکراتیک خلق افغانستان منجر شد. این هستهی مرکزی کمونیستی که به نام «کمیتهی سرپرست» یا «کمیتهی تدارکات» یاد میشد، تقریباً سی حلقهی تشکیلاتی در سطح کابل ایجاد نموده و زمینه را جهت تشکیل کنگرهی مؤسس حزب دموکراتیک خلق هموار کرد. در نهایت، ترهکی و کارمل همگام با افراد دیگر که تعدادی از آنها از طرف خاندان شاهی، از طرف اشخاصی مثل محمد داود خان حمایت میشدند، در سال 1342 توانستند نخستین هستهی تشکیلاتی را که به «کمیتهی اول» معروف شد، ایجاد نمایند. اعضای این کمیته، مدتی بعد در تاریخ 11 جدی 1343، با استفاده از فضای نسبتاً آرام و آزادی که در دههی چهل هجری شمسی (دههی دموکراسی افغانستان) ایجاد شده بود، نخستین کنگرهی حزب دموکراتیک خلق را به گونهی پنهانی در منطقهی کارته چهار کابل، در خانهی نورمحمد ترهکی، برگزار نمودند. حدود 27 نفر از اعضای حزب در این کنگره حضور داشتند و در این جلسه اساسنامهی حزب دموکراتیک خلق به تصویب رسید و 18 نفر از اعضای حزب بهعنوان اعضای «پلینوم» (کنگره) حزب انتخاب گردیدند. انتخاب کمیتهی مرکزی حزب به عهدهی این «پلینوم» بود که 7 عضو اصلی و 4 عضو علی البدل بهعنوان کمیتهی مرکزی حزب انتخاب شدند. نورمحمد ترهکی، ببرک کارمل، صالحمحمد زیری، طاهر بدخشی، سلطانعلی کشتمند، شهرالله شهپر و دستگیر پنجشیری، از اعضای اصلی و دکتر شاهولی، ظاهر افق، عبدالکریم میثاق و نوراحمد نور، بهعنوان اعضای علیالبدل برگزیده شدند. همچنین کمیتهی مرکزی حزب، نورمحمد ترهکی را به سمت منشی (دبیرکل) و ببرک کارمل را بهعنوان معاون منشی تعیین نمود (فرهنگ، 1390: 795). حزب دموکراتیک خلق در تاریخ 1967م، به دو گروه «خلق» به رهبری نورمحمد ترهکی و «پرچم» به رهبری ببرک کارم، منشعب شد (اندیشمند، 1388: 85).