نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: ارتباطات فرهنگی
1- تبادل فرهنگی: زمانی که دو گروه یا دو قوم باهم ارتباط برقرار نمایند، به صورت آزادانه و در یک پروسه عادی، از اندیشه، فکر و رفتار یکدیگر اثر میپذیرند و جهان فرهنگی آنان نیز بر یکدیگر اثر میگذارد. به این ترتیب در این ارتباط آزاد و دوطرفه، عناصری از یک فرهنگ، بدون اجبار و اکراه به فرهنگ دیگر منتقل میشود. اگر این تأثیرات در پروسه دوطرفه انجام شود و فرهنگها با شناسایی عناصر مثبت و منفی فرهنگ یکدیگر، عناصر مطلوب را اخذ و وارد فرهنگ خویش نمایند، آنوقت است که تبادل فرهنگی اتفاق افتاده است. در تبادل فرهنگی معمولاً باورهای اساسی، اعتقادات و ارزشهای فرهنگی حفظ میشود و فرهنگ محسوس در چوکات عقاید و باورها، مبادله شده و باعث رشد فرهنگی میشود.
تبادل فرهنگی، کاری مثبتی است و باعث رشد، توسعه، بالندگی و تصفیه فرهنگ میشود و از رکود و عقب ماندگی آن جلوگیری میکند. فرهنگهای که توانایی برقراری ارتباط با یکدیگر را ندارند، در آینده به زوال و نابودی، تهدید خواهند شد. در عصر حاضر که ارتباطات و اطلاعات در آن جایگاه خاصی دارد، تعاملات و تبادلات فرهنگی، بیش از پیش ضرورت است و تمام جوامع باید بتوانند از یافتهها نیک بشری که متعلق به همه است بهرهمند شوند.
اسلام عزیز ظرفیت وسیعی برای قبول و اقتباس فرهنگهای نیکوی بشری و هضم آنها در خود دارد و کوششهای فرهنگی را رسالتی انسانی و یکی از اصول مهم زندگی شناخته است. در دوران مدنی، اسلام زیادی از فرهنگ و عادات نیکوی بجامانده در میان اعراب شبه جزیره را بهعنوان قوانین تأیید و رسمیت بخشید. رسول معظم اسلام صلیالله علیه و سلم فرمودند: الکلمة الحکمة ضالة المؤمن فحیث وجدها فهو أحق بها. (الترمذی, بی تا, ص. 5/51) ترجمه: کلمه حکمت گمشده مؤمن است، پس هر جا که آن را بیابد، او مستحقتر به آن است.
در دوره رشد و شکوفایی تمدن اسلامی که علم، دانش و فرهنگ جمعآوریشده از دیگر تمدنهای بشری در کشورهای اسلامی به اوج خود بود، اروپاییها به این دیار سفر میکردند تا از حکمت و دانش کشورهای اسلامی بهره ببرند. بعد از ضعف قدرت سیاسی و علمی مسلمانان بود که گستره علوم طبیعی و اجتماعی از جهان اسلام به اروپا منتقل شد. بعد از شکل گیری دوره جدید و قدرت گرفتن فرهنگ غرب، جریان مبادله فرهنگی برعکس شد و این بار علم دوستان جهان اسلام برای فراگیری علوم طبیعی به غرب اعزام شدند تا از یافتههای علمی و فرهنگی آنان بهره بگیرند.
سایه همسایه
