نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل دوم: افغانستان و کمونیسم
رهبران کمونیست در افغانستان
کمونیسم در افغانستان، از نخستین روزهای پیدایش تا سقوط و فروپاشی نظام کمونیستی در این کشور، رهبران و کمونیستهای زیادی را بر سر قدرت آورد و حذف کرد و روزگاری دراز افغانستان در چنگال زهرآگین این رهبران گرگ صفت و خونآشام گرفتار بود. در این مجال به بررسی زندگینامهی مهمترین کمونیستهای افغانستان پرداخت شده است و سعی شده است تا تصویر واضحی از زندگی رهبران کمونیست ترسیم گردد.
نورمحمد ترهکی
نورمحمد ترهکی فرزند نظرمحمد، از قبیلهی ترهکی بود که در روستای ناوه مقر از توابع ولایت غزنی افغانستان متولد شده است. تاریخ تولد وی بهصورت دقیق معلوم نیست، اما بر پایهی حدس و گمانهای برخی منابع، در 23 سرطان سال 1296 هجری شمسی به دنیا آمده است. خانوادهی ترهکی از نگاه اقتصادی متوسط و پدرش شخصی گمنام و مالدار بوده است. وی تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش سپری نمود و از طریق ارتباط قبیلهی که با عبدالمجید زابلی، سرمایهدار معروف داشت، در شرکت تجاری او به سمت کاتب (منشی) مشغول کار شد. ترهکی در نوجوانی با یکی از بستگان خود به کویته رفت و مدت سه سال در آنجا درس خواند و در بازگشت به زادگاهش، مدتی به صفت معلم خانگی در منزل یکی خانها ناوه به نام اخترمحمد خان، به تدریس مشغول و کمک خرج خانواده شد. وی پس از اینکه نمایندگی شرکت پشتون مربوط به عبدالمجید زابلی در هندوستان تأسیس شد، به سمت منشی شرکت به هند سفر کرد. ترهکی پس از بازگشت از هند، توسط کاکایش که در دستگاههای دولتی نفوذ داشت، به صفت کارمند وزارت فواید عامه گماشته شد (عظیمی، 1377: 203).
ترهکی در سالهای جنگ جهانی دوم، مدتی به سمت مدیر بخش پترول در شرکت انحصاری پترول و شکر مشغول کار بود که بر اساس نوشتهی آنتونی آرنولد در کتاب «کمونیسم دو حزبی» و محمد صدیق فرهنگ در کتاب «افغانستان در پنج قرن اخیر»، به دلیل دستبرد زدن در کوپنهای نفت از این مقام بر کنار شد. عبدالمجید زابلی وی را پس بر کناری از مدیریت بخش پترول، در تجارتخانهی خصوصی خویش به کار استخدام کرد که باز هم پس از مدتی بر اساس نوشتهی آنتونی آرنولد در کتاب «کمونیسم دو حزبی» و محمد صدیق فرهنگ در کتاب «افغانستان در پنج قرن اخیر»، به دلیل اختلاس در مصارف تعمیرات از این تجارتخانه رانده شد (بیبیسی فارسی، 1/9/1388).