ترتیبکننده: کرار
فصل پنجم
اسلام و جاهلیت
اینها آن عواملی بودند که اروپائیها را در فتوحـاتشـان یـاری داد و از طریـق آنها جاهلیت بر اسلام نصرت یافت و این بعد از قرنها بزرگترین پیـروزی بـود کـه جاهلیت در مقابلۀ با اسلام بدان نائل شده بود و لذا اگر زبان داشت میگفت: امروز حق خود را از دشمنم باز ستاندم و انتقام امتهایی که فتح نمود و دولتهایی که از بین برد و تمدنهایی را که به نابودی کشاند، از او پس گـرفتم. از امـروز بـه بعـد در بلادش شکوفایی بپا میکنم و پسـتی و بلنـدیهای آن را حاصـلخیز مینمـایم و در مجرای خود به جریان میافتم و چیزی هم سر راهم را سد نمیکند. اگر این را میگفت راست گفته بود، زیرا مسلمانان علیرغم ضـعف خـود، امنـاء رسالت پیامبران و حامل چراغ شریعتهای آنها و به هرحال، یگانه پناهگـاه دیـن و مدافع اخلاق و فضیلت در دنیا بودند و آنها در برابر جاهلیت بزرگترین مانع بودنـد و همواره بزرگترین خطر را متوجه آن میساختند. مسلمانان در این شکست، صدمه و زیان فراوانی دیدند و واقعا ً مصـیبت بزرگـی دامنگیر آنها شد: کشورشان را که از آن شـیر و عسـل میباریـد و نیـز تقریبـا تمام دولتهای خود را از دست داد و به دو نوع بندگی سیاسی و عقلی دچار شدند و اگـر از بندگی مادیت رهایی یافتند، همچنان در بندگی علمی و اخلاقی باقی ماندند.