نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: علل جنگهای داخلی
گفتار ششم: تقسیمبندی ولایات بین مجاهدین
در دوران جنگهای داخلی افغانستان، بخصوص پس از خروج نیروهای شوروی در سال 1989 و فروپاشی دولت بازمانده کمونیستی در 1992، تقسیم ولایات افغانستان بین گروههای مختلف روی داد. از مشخصههای این دوران، بیثباتی شدید، رقابتهای قومی و قدرتطلبی بود که منجر به تشکیل حکومتهای محلی و منازعات مسلحانه بر سر کنترل مناطق شد. گروههای جهادی که در جنگ علیه نیروهای شوروی با هم متحد شده بودند، حال بر سر تقسیم قدرت در داخل کشور با یکدیگر رقابت میکردند. بعد از 1992، افغانستان شاهد تلاشهای مختلف از جانب نمایندگان ملل متحد و کشورهای بیطرف برای ایجاد یک حکومت فراگیر بود. اما اختلافات بین گروههای قدرتطلب که حالا بر سر گرفتن قدرت در افغانستان رقابت میکردند، منجر به شکست این تلاشها و آغاز یک دوره جنگ داخلی خونین شد. حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار، جمعیت اسلامی به رهبری برهانالدین ربانی و احمدشاه مسعود مسئول شورای نظار، حزب وحدت که نماینده جامعه هزاره بود به رهبری عبدالعلی مزاری و اتحاد اسلامی به رهبری عبدالرب رسول سیاف، عبدالرشید دوستم رهبر جنبش ملی شمال از جمله مهمترین بازیگران در این دوره بودند. هرکدام از این گروهها سعی در تحکیم قدرت در مناطق خاصی داشتند. کابل، پایتخت، به میدانی برای نبردهای خونین بین گروههای مختلف تبدیل شد، بهویژه بین نیروهای حکمتیار، مسعود، مزاری، سیاف و دوستم. این درگیریها منجر به تخریب گستردهای در شهر کابل و آوارگی صدها هزار شهروند شد. این دوران نه تنها از نظر انسانی بلکه از نظر فرهنگی و اقتصادی نیز بر افغانستان تاثیر عمیقی گذاشت.
این تقسیمات و درگیریها به تخریب شدید زیرساختها، ازدسترفتن زندگیها و بیثباتی عمیق سیاسی و اجتماعی منجر شد. جنگ داخلی موجب ایجاد فضایی شد که در نهایت به ظهور امارت اسلامی منجر گردید، و آنان با تلاش برای بازگرداندن نظم و امنیت، تا پایان دهه 1990 بر بیشتر افغانستان مسلط شدند. ولایات کشور نیز شاهد این تخاصمات بود. در شرق، حاجی دین محمد، قدیر خان، و… . در شمال دوستم، عطامحمد نور و… . در غرب اسماعیل خان، در جنوب گلآقا شیرزی. این افراد قدرتمند که به احزاب و قومیتهای مختلف تعلق داشتند، برای توسعه قدرت بایک دیگر دگیر میشدند.