نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل سوم: اوضاع افغانستان در عصر کمونیسم
وضعیت اقتصادی و اجتماعی دورهی کارمل (1358-1365)
پس از اینکه ببرک کارمل به سرکردگی شوروی به قدرت رسید، جهت حصول حمایت مردم یک سلسله اصلاحات مقدماتی و شعارگونه را روی دست گرفت؛ زندانیان سیاسی را آزاد کرد، تعقیب و تفتیش منازل را منع نمود، آزادی مطبوعات و اجتماعات را اعلان کرد. اما این اقدامات شعارگونه و عوامفریب مطلوب واقع نشد. اعلان لیست طویل اعدام شدگان دوران حکومت کمونیستی، خشم مردم را بیش از پیش شعلهور ساخت و این اقدامات شعارگونه، آبی بر آن آتش نپاشید. به رگبار بستن تظاهرات محصلان پوهنتون و ایجاد جوّ اختناق، آزادی مطبوعات و اجتماعات را بهکلی سلب کرد. فشارهای نظامی و هوایی دولت دستنشاندهی شوروی در فراشد زمان چنان گسترش و افزایش یافت که دیگر تفتیش منازل مسکونی به پدیدهی بسیار عادی و غیر قابل توجه تبدیل شد.
پس از شکست اصلاحات دولتی در مرحلهی ابتدایی، کارمل و سردمداران همکارش با هدایت بادارانشان به فکر طرح اصلاحاتی عمیقتر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی افتادند. دولت کودتا، به فرجام منفی فرمانهای ابتدایی و طرحهای خام خویش که مقاومت و قیامهای مردمی و مبارزات مسلحانه را در پی داشت، پی برده بودند؛ اما به هر قیمتی که شده، نمیخواستند از اهداف شوم انقلابی، ایدئولوژیکی و افراطی خود دست بکشند و بر بنیاد حقایق و واقعیتهای انکارناپذیر جامعهی افغانستان، منطقه و جهان برنامههای را روی دست بگیرند. به همین دلیل اصلاحات مطروحهی دولت کمونیستی که در پی آن، اهداف شوم، افراطی و متناقض با اعتقادات و باورهای جامعهی افغانستان نهاده بود، به هیچ وجه موفقانه بر کرسی عمل ننشست و فرجامی جز ناکامی به ارمغان نیاورد. دولت کودتا، در ماه حوت سال 1361 هجری شمسی، به منظور توسعهی پایگاه حزب و دولت از نگاه سیاسی و عنعنوی، به تشکیل «جبهه پدر وطن» اقدام نمود و پس از مدتی در ادامهی این اقدام، «هستههای اولیه اقوام و قبایل و ملیتها» را ایجاد کرد. از آنجایی که احساسات مذهبی و خشم عقیدتی مردم علیه حکومت کمونیستی برانگیخته شده بود، دولت کودتا جهت کاهش این خشم و احساسات، تشکیل «شئون اسلامی» را روی دست گرفت. در زمینههای اقتصادی و اجتماعی نیز به تعدیل «اصلاحات ارضی» پرداخت و برای سکتور خصوصی میدان بیشتری فراهم آورد.
افغانستان در چنگال کمونیسم
