تالیف: وهبه زحیلی
ترتیب کنند: کـرار
موضوع: انواع حقوق و مسئوليتها
8- ایجاد محدودیت (حجر)
حجر به معنی ممانعت از دخل و تصرف کودک در اموال خود قبل از رسیدن به سن بلوغ است؛ بدین خاطر تصرف کودکی که دارای تمیز میان خیر و شر خویش نیست باطل است و معاملات را که امکان نفع یا ضرر در آنها وجود دارد، از نظر حنفیه و مالکیه موکول به رسیدن به سن بلوغ است و از نظر شافعیه و حنابله باطل است و سبب انتقال آن مالکیت نمیشود و از این طریق چیزی به مالکیت او در نمیآید. حجر نهادن بر کودکان براساس این آیه از قرآن مشروعیت دارد:
﴿وَٱبتَلُواْ ٱليَتَٰمَىٰ حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغُواْ ٱلنِّكَاحَ فَإِنۡ ءَانَستُم مِّنهُم رُشدٗا فَٱدفَعُوٓاْ إِلَيۡهِمۡ أَموَٰلَهُمۡۖ وَلَا تَأكُلُوهَآ إِسرَافٗا وَبِدَارًا أَن يَكبَرُواْۚ وَمَن كَانَ غَنِيّٗا فَليَستَعفِفۡۖ وَمَن كَانَ فَقِيرٗا فَليَأكُل بِٱلمَعرُوفِۚ فَإِذَا دَفَعتُم إِلَيهِم أَموَٰلَهُم فَأَشهِدُواْ عَلَيهِم وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ حَسِيبٗا ٦﴾ [النساء: 6].
«یتیمان را (پیش از در اختیار نهادن اموالشان) بیازمایید، تا آنگاه که به سن ازدواج میرسند. اگر از آنان صلاحیت و حُسن تصرف را دیدید، اموالشان را به آنان بازگردانید. اموال ایتام را از روی اسراف، تبذیر و تعجیل نخورید، و (به خود مگویید که) پیش از آن که بزرگ شوند (و اموال را از دست ما بازپس گیرند، آن را هرگونه که بخواهیم خرج مینماییم! و از سرپرستان آنان) هرکس که ثروتمند است (از دریافت اجرت و سرپرستی و به کارگیری اموال ایشان) خودداری کند، اما هر کسی که نیازمند باشد به صورتی روا (و به اندازه حقالزحمه خود) از آن بردارد و هنگامی که اموال آنها را به خودشان (پس از بلوغ) پس دادید، بر آنان شاهد بگیرید و کافی است که خداوند حسابرس و مراقب باشد».
اما هرگاه کودکان جرم و خلافی را که مجازات مالی داشته باشد مرتکب شوند، پدر، مادر و ولی ضامن آن نیستند و باید از اموال خود کودک ـ اگر دارای اموالی باشد ـ هزینههای آن پرداخت شود و اگر دارای ثروت و سامانی نباشد، آن مقدار از خسارت به عنوان بدهکاری بر ذمه او تا رسیدن به پول و مال باقی میماند.
فقـه خـانواده
