تالیف: سعدیه سالازهی
ترتیب کننده: کرار
موضوع:داستانهایی از زندگی امام ابو حنیفه رحمهالله
مناظره با قتاده بصری
ادامه
امام ابوحنیفه پرسید معنی این آیهی شریفه چیست:
قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَما رَاهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِي كَرِيمٌ.(نمل: ٤٠) ؟
در این مورد مشهور است که حضرت سلیمان برای آوردن تخت بلقیس با درباریان خود مشورت کرد و يك شخص كه غالباً آصف بن برخیا نام داشت، و وزیر حضرت سلیمان بود ادعا کرد که در یک چشم به هم زدن آن را حاضر میکند و روایت اهل کتاب است که آصف بن برخیا اسم اعظم را میدانست با استفاده از تأثیر آن در یک لحظه از شام به یمن آمد و تخت را برداشت و در مجلس آورد این روایت در میان عموم مسلمین منتشر شده است و طبق همین روایت قتاده آیه را معنی کرد. امام ابو حنیفه پرسید آیا خود حضرت سلیمان علیهالسلام اسم اعظم را بلد بود یا نه؟
قتاده پاسخ داد: نه
امام ابوحنیفه گفت: آیا این را جایز میدانی که در زمان نبی شخصی باشد که نبی نباشد اما بیشتر از نبی علم داشته باشد؟
قتاده نتوانست جواب دهد و گفت: درباره عقاید بپرسید.
امام پرسید: آیا شما مؤمن هستید؟
اکثر محدثین از این که خویشتن را مؤمن بگویند میترسیدند و از گفتن آن اجتناب میکردند این را جزو احتیاط میدانستند این سؤال را کسی از امام حسن بصری نیز پرسیده بود و ایشان در جواب گفته بود: إن شاء الله. سؤال کننده گفته بود چه جای ان شاء الله گفتن است امام حسن بصری فرموده بود: من میتوانم خویشتن را مؤمن بگویم، اما میترسم مبادا خداوند در جواب بگوید: دروغ میگویی! قتاده در جواب امام ابوحنیفه نیز همین را گفت. اما در حقیقت این فقط يك نوع وهم و گمان است ایمان نام اعتقاد است و کسی که بر خداوند و رسولش اعتقاد داشته باشد به طور قطع او مؤمن است. البته اگر در عقادى شك داشته باشد قطعاً کافر است. پس گفتن ان شاءالله در این جا بیمورد است و امام ابوحنیفه قصد داشت که با طرح این سؤال این اشتباه عمومی را اصلاح کند.
بنابر این از قتاده پرسید چرا این قید «إن شاء الله» را آوردید؟ قتاده جواب داد حضرت ابراهیم علیهالسلام گفته بود من امیدوارم که خداوند در روز قیامت گناهانم را بیامرزد. امام ابوحنیفه فرمود: هنگامی که خداوند از حضرت ابراهیم سؤال کرد: أَوَلَمْ تُؤْمِن (بقره: ۳۶۰)؛ مگر ایمان نیاوردهای؟ حضرت ابراهیم علیهالسلام جواب داد: بَلَى (بقره: (٢٦)؛ یعنی من مؤمن هستم. پس چرا شما از این قول حضرت ابراهیم پیروی نکردید؟
قتاده خشمگین شده و برخاست و روانهی منزل گردید.
فقیـه عـراق
