نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: ادبیات مشترک
از اولین شاعران دریزبان که در افغانستان شعر سرودهاند، به روایت تاریخ، از حنظله بادغیسی معاصر دوره طاهریان و محمد بن وصیف سگزی و محمد بن مخلد سگزی که معاصر دوره صفاریان بودند، میتوان نام برد. (طیبی ۱۳۴۹، من (۱۲)) این شاعران اساسگذاران شعر به زبان دری و حتی فارسیاند و گفته شده قبل از آنان شعری به زبان دری سروده نشده است. ادبیات دری در دوره سامانیان، غزنویان و سلجوقیان، رشد، ترقی و به اوج خود رسید. زبان و ادبیات دری به حوزه تمدنی بلخ، بخارا و مرو تعلق داشت و در این سلسله حکومتها به رشد آن توجه کافی مبذول شد. در این دوران به وصف زبان دری اشعار فراوانی سروده شد که به عنوان نمونه به برخی از آنان اشاره خواهد شد.
حکیم ناصر خسرو بلخی میگوید:
من آنم که در پای خوکان نریزم
مر این قیمتی در لفظ دری را
فرخی سیستانی شاعر در بار سلطان محمود غزنوی سروده است:
اندر عرب در عربی گویی او گشاد
او باز کرد پارسیان را در دری
حافظ گفته است:
ز نظم دلکش حافظ کسی شود آگاه
که لطف طبع و سخن گفتن دری داند
فردوسی در شاهنامه گفته است:
بفرمود تا پارسی دری
نبشتند و کوتاه شد داوری
تعداد زیادی از شاعران قدیم را میتوان یافت که اشعار خود را دری گفتهاند. این ادیبان که در دو سوی مرزهای افغانستان، ایران، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان و هند با سرودن اشعار دری به غنای ادبیات دری تلاش میکردند، گنجینههای بزرگی را برای ما به میراث گذاشتهاند.